Hafoin Sentru Estudus ba Paz, Amizade no Dezenvolvementu (CEPAD) halo konsultasaun kona ba asuntu korupsaun no sistema demokrasia ho sosidade sivil, akademiku inklui komunidade sira iha Distritu oe-Cusse, konsege identifika kauza principal korupsaun buras iha rai laran mak tanba lei fraku.
“Ita iha lei, ita iha instrument oi-oin, maibe presiza atu hala’o ka ezerse lolos funsaun sira ne’e. Presiza vontade politika husi nai ulun sira atu uza lolos instrument sira ne’e hodi kombate korupsaun ho efektividade no ho efisiensia,” hateten Peskizador CEPAD, Mariano Ximenes foin lalais iha dialogu ba dame, iha kapital Distritu Oé-Cusse.
Tuir nia, atu kombate korupsaun ne’ebe buras dadaun iha rai laran, presiza hadia lei balun ne’ebe mak fo fatin ba koruptor sira atu halo korupsaun.
“Presiza haklean komunidade sira nia educasaun, no hadia lei balun ne’ebé maka fo fatin atu koruptor sira kontinua halo korupsaun, se la’e waihira prosesa koruptor sira maibe lei la forte,” Peskizador ne’e sujere.
Entretantu Reprezentante Akademiku ne’ebe partisipa iha dialogu ne’e, Agustinho Elo hateten korupsaun hanesan pratika finzidu no in moral husi nai ulun sira ne’ebé iha poder maximu iha instiuisaun ida nia laran halo.
‘’Ita hatene katak korupsaun ne’e hanesan aksaun ida ne’ebe tuir lolos autor sira hatene katak osan ka sasan sira ne’e la’os ninian, estadu nian maibe nia sengaja atu foti ba nia, pior liu anggota bawahan sira ne’e hatene mais lakohi atu levanta, e sira servisu hamutuk fali,” Akademik Elo kestiona.
Iha biban hanesan Arnaldo Sombico nudar Lia Nain, dehan korupsaun hanesan moras kroniku husi ambisaun, kompetisaun no ejizensia nesesidade uma laran husi autor sira.
“Tuir kultura bandu tebes atu ema ida sai fali nain ba sasan ne’ebe la’os ninian, maibe oras ne’e ema lakohi atu fihir fali ba valores kultural no moral igreja nian,” hateten Lia Nain Sombico.
Tuir nia, atu evita korupsaun labele buras iha rai laran, entidade hotu tenke hakribi hahalok korupsaun tanba ne’e kultura Timor nian.
