Inan Isin-Rua Iha Área Remota Risku Tanba Falta Profisionál Saúde 

0
40
Kondisaun saúde ba inan isin-rua iha área remota iha Timor-Leste kontinua enfrenta risku boot, tanba falta rekursu umanu no difikuldade asesu ba servisu saúde.

Kondisaun saúde ba inan isin-rua iha área remota iha Timor-Leste kontinua enfrenta risku boot, tanba falta rekursu umanu no difikuldade asesu ba servisu saúde, liuliu iha munisípiu sira inklui Bobonaro no Ermera.

Parteira Sentru Saúde Marobo, Postu Administrativu Bobonaro, Munisípiu Bobonaro, Agustinha Pires, hateten problema prinsipal ne’ebé nia hasoru durante servisu iha terrenu mak falta profisionál saúde, ne’ebé halo nia tenke servisu mesak iha postu-saúde.

“Iha fatin servisu, ha’u mesak de’it hanesan parteira no laiha médiku. Bainhira ha’u tenke ba atende pasiente iha fatin seluk, postu saúde husik mamuk, no pasiente sira seluk labele hetan atendimentu,” hateten Agustinha, ba jornalista sira hafoin partisipa komemorasaun loron mundiál parteira iha Timor-Leste, iha Hotel City8, Díli.

Nia esplika katak enfermeiru sira mós labele substitui knaar parteira, tanba kompeténsia diferente. Situasaun ida-ne’e halo atendimentu ba inan isin-rua sai limitadu, liuliu ba sira ne’ebé hela iha área remota.

Parteira Agustinha mos hateten katak difikuldade asesu sai obstákulu boot ida. Iha aldeia balun ne’ebé lokaliza iha mota sorin rua, ne’ebé la bele asesu fasil, halo nia labele to’o atu atende diretamente inan isin-rua sira.

“Ba inan isin-rua iha área remota balu, ha’u labele ba tanba difikuldade asesu, entaun ha’u kolabora ho autoridade lokál sira atu lori inan isin-rua mai postu saúde atu partus, bainhira autoridade lokál sira mós lakonsege transporta inan isin-rua ba postu saúde, ha’utenke buka dalan alternativa atu bele atende pasiente iha sira-nia hela fatin. Iha situasaun sira hanesan ne’e, risku ba inan no bebé bele aumenta’” dehan nia.

Nia hatutan maske enfrenta limitasaun barak, maibé nia kontinua fornese servisu importante hanesan konsulta inan isin-rua, vasinasaun no planeamentu familiár hamutuk ho enfermeiru ida ne’ebé agora kontratadu, atu asegura atendimentu básiku ba komunidade.

Iha sorin seluk, Parteira husi Postu-Saúde Atsabe, Munisípiu Ermera, Domingas Dilima Gonçalves, mós hateten katak difikuldade estrada sai dezafiu prinsipal iha área remota.

“Bainhira iha inan isin-rua ne’ebé hetan komplikasaun no presiza referál ba ospitál, prosesu ne’e difísil tebes tanba estrada aat no transporte limitadu,” hateten Domingas.

Nia akresenta katak rekursu umanu no ekipamentu iha postu-saúde mós menus. Iha Postu Saúde Atsabe, parteira ida de’it no médiku ida mak atende área ne’ebé luan, inklui postu-saúde hitu (7) no aldeia barak.

“Iha área balun, asesu ba transporte la iha, nune’e parteira sira tenke la’o ain durante oras barak, kuaze kilómetru haat, atu to’o iha aldeia sira hodi fó atendimentu ba inan isin-rua,” nia dehan.

Nia afirma, kondisaun hirak ne’e hatudu katak inan isin-rua iha área remota sei enfrenta risku boot durante gravidéz no partus, tanba limitasaun asesu ba servisu saúde ne’ebé adekuadu.Profisionál saúde sira iha terrenu husu atensaun husi governu atu aumenta rekursu umanu, fornese ekipamentu no hadi’a infraestrutura hanesan estrada, atu bele garante atendimentu saúde ne’ebé di’ak liu ba inan isin-rua sira iha Timor-Leste, liuliu iha área remota.