Jornalista barak sei menus konesementu iha area reportajen Direitus Umanu.

0
92

Tuir jornalista senior Hugo Fernandez,katak media hotu iha Timor-leste maioria seidauk bele produs informasaun ne’ebe ho kualidade,liu-liu bainhira halo reportajen kona-ba direitus humanu nian tanba jornalista sira seidauk iha konesementu klean no barak liu informasaun ne’ebe publlika hanesan observasaun deit.
“Iha jornal balun hanesan The Dili Weekly iha pajina headline hotu hakerek fokus ona ba direitus humanu,maibe problema mak ne’e,kuandu ita lee jornal hirak ne’e informasaun para deit iha reportajen no la halo investigasaun no analiza profunda ba situasaun direitus humanu,tanba ne’e bainhira atu produs informasaun ho kualidade politika editor tenke klaru,” koalia Hugo Fernandes bainhira sai orador iha treinamentu loron 5 kona-ba direitus humanu nian ba jornalista sira semana kotuk iha Hotel Excelcior Pantai Kelapa, Dili.
Nia hatutan, editor sai hanesan mata dalan hodi orienta jornalista sira bainhira atu ba halo kobertura no tenke tuir area ida-idak, tanba media mak sai hanesan mediador ba prosesu dezenvolmentu nasaun nian hanesan problema sosial, politika, ekonomia, no justisa iha Timor-leste.

Alende ne’e tuir nia, buat ne’ebe sai obstaklu no dezafiu ba media iha TL, bainhira jornalista sira atu produs notisia ho kualidade,media ida-idak tenke fo atensaun situasaun jornalista sira nian tanba sira labele moris ho salariu 80 dolar kada fulan.
Tuir Fernandes, maske media sira halo investe maka’as ba jornalista oinsa atu servisu ho profesional maibe laiha kondisaun atu garante jornalista bele hela metin iha media ida, jornalista balun augenta to’o tinan ida, balun mos la to’o tinan hodi sai ba buka fatin seluk.
Entretantu tuir reprezentante UNESCO iha TL, Remegeo Alquitran katak jornalista tenke nakloke aan hodi buka hatene no aprende nafatin ho diak kona-ba mudansa umanu,sosial,ambiente,justisa no ekonomia tanba objetivu bo’ot husi UNESCO mak atu dezenvolve, promove paz no stabilidade.
Alende ne’e  Vise Ministru Justisa (VMJ) Ivo Valente husu ba jornalista sira atu sai edukador ba publiku no tenke respeita diginidade estadu nian tanba tuir nia observasaun durante ne’e katak ikus-ikus ne’e media balun  iha indikasaun tendensia ba parte balun.
Eis Vise Prokurador Jeral da Republika ne’e hatutan, jornalista tenke halo kobertura tuir sira nia area no tenke tuir baze legal (Konvensaun,Konstituisaun no Lei sira) hanesan matan liu-liu bainhira halo reportajen kona-ba situasaun direitus umanu nian.
“Tanba durante ne’e media hotu kuaze ke lor-loron halo kobertura kona-ba situasaun no kondisaun direitu humanu maibe frakeza mak ne’e ladun fo sai didiak informasaun lolos kona-na kondisaun direitus humanu ne’ebe akontese,”nia observa.
Entretantu tuir Diretor Fundasaun Mahein (FM) Nelson Belo,katak tuir perspetiva FM nian katak iha informasaun barak ne’ebe fo sia husi media, balun mai husi fontes ne’ebe lalos e balun kopia deit husi face book.
“Hanesan akontese ba kazu dansa kizomba ne’ebe halo husi estudante medisina Kuba, lolos informasaun id ane’e la merese atu publika iha publiku tanba amesa ba integridade no privasidade ema nian,”nia kritika.
Jornalista laiha edukasaun formal maibe, Brani halo kobertura no fo sai informasaun, informasaun barak mos husi fontes lalos (Fake), no Maioria Media Orienta Makaas liu ba Negosiu (Bisnis)
Ho razaun katak media iha nia forsa maka’as atu hamosu konflitu,paz no estabilidade e bainhira media halo publikasaun ho kontroversial bele kria polemika iha leitores sira,hamosu reasaun publiku ne’ebe ameasa relasaun amizade,estabilidade no paz.
Belo afirma, hafoin informasaun ne’e fo sai iha media, realidade akontese estudante medisina ne’ebe halo estajiu iha Sub-distritu Letefoho-Distritu Ermera hetan ameasa no asaltu husi komunidade sira, iha Distritu Baucau bainhira estudante sira halo atendementu, pasiente balun ne’ebe konese estudante hirak ne’e la autoriza sira atu fo asistensia sauude ba sira nia moras.
Tanba ne’e informasaun ne’ebe publika tenke kobre parte hotu relevante (cover both side), no tenke uza linguazem ne’ebe diak, simples hodi fasil leitor sira bele kompriende.
Papel media iha rezime demokratiku, hanesan defensor ba direitus umanu.
Tuir Diretor Ezekutivu JSMP, Luis de Oliveira Sampaio, katak media hanesan pilar importante, nee akontese bainhira media iha ona profesionalizmu no integridade, hodi fo sai informasaun ba publiku, tanba media mak hanesan ibun no lian ba ema sira ne’ebe labele koalia (Voice of the Voiless/ menyuarakan orang-orang yang tidak bersuara), no tenke berpihak ba ema sira ne’ebe kbi’it la’ek no sai vitima.
Nia hatutan, media tenki kaer ba prinsipiu independenti, imparsial, netral, iha ninia publikasaun informasaun tenki cover both side, in deep jornalismu, produs informasaun tenke respeitu prinsipiu prezumsaun inosenti, tanba dala barak media mos sai fali tribunal hodi julga uluk ema ruma (trial by the press) no informasaun hotu tenki kaer ba etika no prespetiva direitus umanu.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here
Captcha verification failed!
CAPTCHA user score failed. Please contact us!