SSMD-Husu Komunidade Atu Apoiu Programa Wolbachia Hodi Prevene Moras Dengue 

0
89
Diretór SSMD Mateus Pinto husu komunidade sira atu fó apoiu tomak ba implementasaun Programa Wolbachia, hanesan ezemplu inovasaun sientífika atu hamenus moras dengue.

Servisu Saúde Munisípiu Díli (SSMD) husu komunidade sira atu fó apoiu tomak ba implementasaun Programa Wolbachia, hanesan ezemplu inovasaun sientífika atu hamenus moras dengue no moras seluk ne’ebé transmiti husi susuk Aedes Aegypti.

“Kada tinan, ita uza kontrolu vetor hanesan fogging, promosaun edukasaun ba komunidade sira, maibé kazu dengue nafatin rejista tinan-tinan. Ha’u enkoraja profisionál saúde hotu, autoridade lokál no komunidade sira atu kolabora no apoia ekipa Wolbachia hodi husik susuk Wolbachia iha Munisípiu Dili durante fulan lima,” hateten Diretór SSMD Mateus Pinto iha Lesidere, Díli, iha lansamentu husik susuk Wolbachia hahú iha fulan-Agostu 2025, kobre 20km2 husi populasaun urbana iha kapitál Díli.

Nian hatutan, moras dengue kontínua sai problema saúde públika ne’ebé sériu iha Timor-Leste, liu-liu iha tempu udan, programa ne’e hala’o kooperasaun entre Ministériu Saúde, instituisaun peskiza internasionál, no komunidade lokal sira hotu.

“Wolbachia mak bakteria natural ne’ebé insere ba iha susuk Aedes aegypti, susuk ida-ne’e sei la iha kapasidade atu transmiti vírus dengue, chikungunya, no zika ba ema. Bainhira susuk ne’e halai hamutuk ho susuk seluk iha natureza, jerasaun foun sei kontinua lori Wolbachia, no hamenus drastikamente risku transmisaun virus,” nia esplika.

Nune’e mos Xefe Suku Motael Luis Antonio dehan, agradese ba programa governu nian tanba bele buka solusaun ba redus moras ne’ebé hadaet husi susuk, tanba ne’e hanesan autoridade lokal prontu atu koopera ho governu atu nune’e bele implementa programa ne’e.

“Ita bele simu metodo foun ne’e, maibé partisipasaun povo mak sei determina susesu, ita hotu presiza kontinua hamoos fatin ne’ebé bele sai breeding site ba susuk, tau bee iha fatin, no hamoos kanal ou kanun sira, labele hanoin katak programa ne’e iha ona, ne’ebé ita mos lakohi ona atu hamoos ita-nia uma huun sira,” nia hatete.

Nia grantia, liuhusi programa refere bele rezolve problema moras dengue iha Munisipiu Díli, maibe tenke implementa iha munisípiu hotu.

Iha parte seluk, Senior Technical Advisor-Menzies Timor-Leste Nelson Martins hateten, Menzies sei apoiu Ministériu Saúde hodi implementa programa ne’e ho fase pilotu iha fatin sira ne’ebé iha kazu dengue aas liu. Susuk ne’ebé lori Wolbachia sei ba husik uluk iha área sira-ne’e durante tinan ida, no sei akompaña ho monitorizasaun regulár atu hatene impaktu ba taxa moras.“Menzies Timor-Leste komprometidu atu servisu hamutuk ho Ministériu Saúde hodi haforsa kapasidade iha area klíniku, laboratóriu, no vijilánsia hodi responde ba moras hada’et sira no ami iha priviléjiu atu servisu hamutuk hodi apoia implementasaun métodu Wolbachia ne’ebé sai métodu biolójiku ba prevensaun dengue,” nia dehan.