
Ministériu Agrikultura, Peskas no Florestas (MAPPF) liuhosi Programa, Coffee and Agroforestry Livelihood Improvement Project (CALIP) sei kontinua ho esforsu atu hadia produsaun kafé iha Timor-Leste, hodi sustenta moris kafekultór sira no aumenta rendimentu ekonómiku ba família nian.
Diretór Jerál Agrikultura Kafé Plantas Industria, Martinho Laurentino Soares hateten presiza duni atu haree produsaun kafé ba iha futuru, tanba kafé mak produtu úniku iha Timor-Leste hodi halo esportasaun ba rai-liur.
“Kafé maka produtu estratéjiku ba nasaun. Nia fó kontribuisaun boot ba ekonomia rural no rendimentu ba komunidade sira ne’ebé depende de’it iha kafé,” hatete Diretór Jerál Martinho iha Salaun Uma Adat, MAPPF Comoro, Díli.
Nia akresenta, projetu CALIP ne’e rasik ho finansiamentu husi Governo Japaun, no osan ne’e fó liuhusi Banco Dezenvolvimentu Aziátiku jere no koordena ho MAPPF hodi implementa iha kampu.
“CALIP, ne’ebé suportadu husi Banku Dezenvolvimentu Aziátiku ba, ko’alia tuir planeamentu atu fó asisténsia ba produtur kafé sira iha rejiaun Ermera, Ainaro, Manufahi no Liquiça, ne’ebé mak zona produsaun kafé ne’e,” nia afirma.
Nia hatutan, programa CALIP importante tebes, tanba bele tau matan ba treinu téknika, replantasaun kafé.
“Tanba problema klimatika no moras kafé nian, governu bele fó prioridade ba revitalizasaun plantasaun kafé, inklui replantasaun ho variedade resisténsia, treinamentu ba tékika agrikultura ne’ebé modernu, no implementasaun sistema agroflorestal atu halo produsaun kafé ne’ebé mais sustentável,” nia informa.
Iha fatin hanesan, Project Maneger CALIP Xisto Martins salienta, CALIP nia intervensaun sira ne’ebé mak durante ne’e la dun tau atensaun atu bele hare, halo jestaun di’ak ba kafé hodi garante nia kualidade di’ak.
“Ita mós halo jestaun sira seluk hanesan, aparu kafé sanak aparu ai mahon sira ne’ebé mak mahon demais, hodi nune’e nia bele fó loron ne’ebé sufisiente hodi bele hadia fertilidade rai hodi nune’e kafé bele buras di’ak hodi bele fó produsaun ne’ebé di’ak,” nia informa.
Iha Timor laran ne’e kuaze iha fatin hotu iha potensia ba kuda kafé, maibé presiza haree fatin ne’ebé bele halo reabilitasaun ne’e.
Iha parte seluk, produtor kafé Domingos Guterres, husi Suku Lauana, postu Atsabe, munisípiu Ermera, hatete programa CALIP ne’e di’ak tanba bele ajuda sira oinsa bele kuidadu kafé.“Programa CALIP ajuda barak ona ami. Ami hetan ai-kafé foun, no instruasaun kona-ba oinsá kuida plantasaun. Agora ami bele hadia produsaun no hakarak kafé Timor sai di’ak liu tan iha merkadu,” nia dehan.







