Eis Ministru da Saúde, dotor Rui Maria de Araújo hateten metade populasaun Timor-Leste seidauk asesu ba servisu kuidadu saúde esensial, ne’ebe sira presiza tanba fator geografika, finanseiru no aceitabilidade, katak ema barak moras lakohi ba fasilidade saúde.

Nia dehan relatorio Organizasaun Mundial Saúde (OMS) rejiaun sudeste aziatiku tinan 2018, hatudu Timor-Leste sai hanesan nasaun ida ne’ebe pursentajen kobertura saúde universal ki’ik liu iha rejiaun.
“Kobertura universal saude iha Timor-Leste sei problematiku no sai dezafiu bo’ot tanba problema ne’ebe Timor-Leste infrenta hanesan asesibilidade fisika, liga ba geografia, transporte no asesu finanseiru, inklui aseitabilidade ba atendimentu kuidadu saude,” nia hateten bainhira sai orador principal iha forum finansiamentu saúde, iha Salaun Auditorium Universidade da Paz, Dili.
Nia dehan dezafiu sira ne’e kontribui makas ba hamenus utilizasaun fasilidade saúde, ne’ebe fo implikasaun ba kobertura saude universal iha rai laran. Nia fo ezemplu pasiente hasai rasik osan husi bolsu hodi hetan atendimentu saúde ne’ebe presiza ho kualidade hanesan kustu ba transporte no seluk tan.
“Hau ba hau mate, hau hela mos hau mate, diak liu hau hela no mate iha hau nia uma. Ne’e bareira geografika no finanseira hodi hamosu persepsaun ida ne’e iha komunidade nia let,” nia hatutan.
Nia dehan atu responde ba dezafiu sira ne’e, no muda persepsaun komunidade sira nian, orgaun implementador sira tenke muda modelu prestasaun saúde, ne’ebe tur aan deit iha fasilidade saúde, ba lori kuidadu saúde primario ba uma kain no fatin sira ne’ebe halibur ema barak hanesan eskola, no servisu fatin. Nia haktuir kuidadu saúde mos bele liuhusi promosaun, prevensaun, tratamentu, rehabilitasaun no kuidadu paleativu.
Nia hatutan familia no eskola sai hanesan knuk hodi hamosu abitu lasaúdavel, ne’ebe sai fator risku ba moras hadaet no lahadaet sira, tanba ne’e importante atu hasa’e asesu kuidadu saúde primario iha fatin sira ne’e, liu husi programa saúde na familia, saúde eskolar, no saúde trabalho.
Iha parte seluk, Vice Ministru da Saúde ba Asuntu Dezenvolvimentu Estrategiku, Bonifacio Maucoli dos Reis hateten programa saúde na familia sai hanesan estrategia principal atu atinji kobertura saúde universal iha Timor- Leste, maibe implementasaun sei iha dezafiu oioin.
“Ita bo’ot sira hatene atividade saúde na familia ita kontinua lao nafatin, hodi visita ita nia komunidade sira,” nia hateten.
Nia rekuinese mosu kestaun balun ne’ebe liga ho atitude ema nian, maibe garante profesional saúde sira hotu iha munisipios kontinua halo visita ba familia sira atu buka hatene sira nia kondisaun saúde.
Nia informa agora dadaun sistema registu saúde na familia eletroniku sei paradu hela, maibe profesionais saúde sira bele halo registu manual no importante mak halo visita rutina ba familia sira.







