
Durante tinan 2011 vitima (labarik minoridade) nain 12 ba kazu insestu ne’ebe tama iha Uma Paz Distritu Baucau, nain hitu (7) mak partus iha uma mahon ne’e tanba hein prosesu legal ba sira nia kazu la’o kleur liu.


Koordenadora Uma Paz Distritu Baucau, Domingas Tilman hateten, vitima insestu sira ne’e maioria ho idade 19 mai kraik no hala’o husi sira nia aman rasik, tiun, maun inklui mos avo ba bei oan.
“Ami iha ema nain hitu mak oan moris iha uma mahon sira nia oan bo’ot hotu ona balun kontinua fali ona sira nia eskola,” dehan Koordenadora Tilman, foin lalais,iha Bebora, Dili.
Enkuantu total vitima ba violensia bazeia ba jeneru(violensia domestika no seksual) ne’ebe tama iha uma mahon ne’e hamutuk kuaze nain 123 resin inklui vitima insestu no vitima sira ne’e mai husi distritu Viqueque, Lospalos, Manatuto no Baucau rasik.
Nia dehan, kazu insestu sai problema bo’ot ida iha rai laran, ne’ebe presiza atensaun espesifiku husi entidade tomak inklui estadu tanba vitima sira ne’e difisil atu reintegra ba familia tanba suspeitu sira sei livre no vitima sente la seguru.
Husi kazus ne’ebe iha, nia informa, foin pursentu lima ( 5 %) mak suspeitu sira kumpri ona desizaun husi tribunal.
Entretantu Koordenadora Uma Mahon Forum Komunikasaun Feto Timor Lorosa’e (FOKUPERS), Judit Ribeiro da Conceicao, katak sira fo atendementu ne’ebe espesifiku ba vitima sira ne’ebe gravidas to’o sira partus.
“Kada fulan ami akompania sira ba konsulta iha ospital, karik iha infeksaun ruma ami mos halo tratamentu iha klinika privadu sira to’o sira partus iha ospital ami akompania nafatin,” dehan Koordenadora Ribeiro.
Tuir dadus ne’ebe iha (iha Uma Mahon), durante ne’e iha vitima insestu nain tolu mak partus ona iha uma mahon inklui vitima violasaun seksual nain tolu ne’ebe agora dadaun sei hela iha uma mahon hamutuk ho sira nia oan sira ne’ebe foin halo fulan tolu ba leten.
Total vitima ne’ebe agora dadaun hela iha Uma Mahon FOKUPERS hamutuk nain 19 inklui mos labarik vitima violasaun sesksual sira.
Iha parte seluk, Xefe Departamentu Protesaun Labarik iha Ministerio Solidaridade Sosial (MSS), Florencio Gonzaga rekonese, katak iha duni vitima balun ne’ebe partus iha uma mahon tanba hein sira nia prosesu legal ne’ebe la’o kleur e mos tanba familia no sosiedade la simu sira.
Tanba ne’e nia promote, sira nafatin fo atensaun no protesaun ba labarik sira ne’ebe moris iha uma mahon sira ne’e liu husi uma mahon, fo apoiu ne’ebe nato’on atu responde ba nesesidade labarik sira nian bainhira uma mahon laiha kib’it atu responde.
“Diresaun nafatin tau orsamentu nato’on atu responde ba nesesidade ne’ebe karik uma mahon iha dificuldade atu supporta ami pronto atu apoiu sira,” dehan Xefe Gonzaga.







