“Timor-leste hetan numeru 25 koresponde 29.2 pursentu [reprezentasaun feto iha parlamentu nasional] ne’eduni ita tenke orgullu ho sira,”hateten SE. Idelta Maria Rodrigues semana kotuk (22/09) iha nia diskursu iha sorumutu ho organizasaun feto iha partidu politiku ba datoluk iha Salaun Delta Nova Comoro, Dili.
Tuir nia, sorumutu ho tema ‘Hamutuk Ita Bele no Forte; Hau bele, O bele, Ita hotu bele’ ne’e ho objetivu atu prepara feto ho diak liu tan ba eleisaun jeral 2012 nian hodi promove igualidade no hakbi’it feto nia papel iha area politika.
Nia hatutan, iha decade agora, iha mundu kuaze feto barak mak kaer iha pozisaun xave no hahu fo atensaun diak ba asuntu feto nian.
“Hau fo ezemplu hanesan iha nasaun Thailandia ne’ebe Primeira Ministra feto, Denmark mos foin lalais eleitu tan feto sai Primeira Ministra, Australia, India, Pakistaun, Filipina nomos Indonezia,” nia katak.
Nia dehan, koalia kona-ba asuntu feto la’os deit responsabilidade governu nian maibe mos parte hotu inklui organizasaun hotu-hotu iha papel importante atu koalia kona-ba asuntu feto iha vida politika.
“Panggung politik adalah panggung laki-laki, bukan perempuan, atu halakon mentalidade ida ne’e mak ita fo nafatin motivasaun ba feto sira atu dezempenha sira nia funsaun wainhira sira eleitu ba lideransa iha sira nia partidus politikus,”nia tenik.
Entertantu membru Comisaun Nasional ba Eleisaun (CNE) Komisaria Angelina Sarmento hateten provizaun lei eleitoral fo vantajen bo’ot ba feto sira atu bele kandidata aan no kada partidus politikus atu aprezenta lista kandidatura ba elisaun 2012 “ ne’e obrigatoriu,”.
Komisaria ne’e hatutan husi lista kandidata ne’ebe sira aprejenta 65 kandidatus efetivos no 25 kandidatus suplentis hamutuk 90 kandidatus.
“Husi 90 kandidatus ne’e pelumenus tenke iha ida efetivo nian tenke iha feto 21, signifika katak partido ida kuando hatama lista kandidatura falta feto ida deit mos CNE rejeita kedas entaun provizaun ida ne’e fo vantajen bo’ot tebes ba feto sira atu prepara aan no sira la presiza halo tan negosiasaun tanba kadeira iha ona maibe agora politikamente ita hakarak atinji tuir lei agora ne’e ita bele atinji 33 % maibe ita hanoin katak presizamente feto nia prezensa entaun 35% ne’e katak feto sira tenke halo esforsu ekstra ordinario ida atu bele garantia katak prosima elisaun 2012 ita sei liu husi 33%,”nia esperansa.
Angelina hatutan, maske SEPI esforsu maka’as atu dezenvolve feto nia talent maibe realidade hatudu katak iha Dili rasik lideransa feto kuaze ke laiha liu ka zero.
“Ne’e hanesan dezafiu bo’ot ida tanba iha Dili ema barak mak asesu ba informasaun, iha konesementu luan no maioria ema ne’ebe edukadu, nivel edukasaun ne’ebe alto maibe seidauk iha interese ba politika ou seidauk bele tau konfiansa ba feto atu sai lideransa,”nia komenta.
Alende ne’e Deputada Maria Rosa da Camara alias Bisoi husu ba feto sira ne’ebe involve aan iha vida politika atu prepara aan didiak tanba liu-liu sira ne’ebe kandidata aan iha eleisaun tinan oin tanba sai lideransa sei hasoru dezafiu barak.
“Tanba ita agora Deputada iha Parlamentu Nasional hamutuk 20 pessoas, husi partidu 6 mak hanesan partidu Fretelin na’in 5, CNRT na’in 6, PSD na’in 3, PD na’in 3, ASDT na’in 2 no partidu PUN na’in 1, ne’e signifika katak feto mos bele involve an iha vida politika maibe tenke prepara an didiak tanba bainhira atu sai lideransa buat barak mak hasoru,” Bisoi dehan.
Nia mos husu ba feto maluk sira, kuandu hala’o politika tenke ho programa, iha prinsipiu nomos mentalidade “hatudu katak ita feto mos bele,”nia katak.
Enkuantu tuir Prezidente Partidu TRABALHISTA Angela Freitas ne’ebe sei konkore iha eleisaun 2012 rekonese katak feto iha nivel nasional barak mak hatudu sira nia kapasidade no fo kontribuisaun ba nasaun TL.
“Hau apoiu masimu ba partisipasaun feto ba vida politika, feto tenke brani hakat ba oin ita lalika hatun malu maibe ita inkoraja feto maluk sira ne’ebe iha kapasidade atu kontribui ba nasaun,” Angela apoia.
Tanba ne’e nia parte husu ba governu atu kria kondisoes masimu ba feto iha vida politika.
“Dala barak ita koalia maibe asaun zero.”
