
Vise-Ministru Ministériu Saúde (MS) ba Fortalesimentu Institusional, Jose dos Reis Magno dehan, programa Wolbachia atu reduz problema saúde públika kona-ba moras oin haat (4) mak hanesan, moras Dengue, Zika, Chikungunya no Febre Amarela ne’ebé hada’et husi susuk iha Timor-Leste.
“Hanesan onra boot ida atu hamutuk ho ita-boot sira ohin iha lansamentu ofisiál ba husik susuk ho Wolbachia, ida ne’e marku signifikativu ida iha ita-nia esforsu nasionál atu prevene no kontrola moras sira ne’ebé hada’et hosi susuk, hanesan Dengue, Zika, Chikungunya no Febre Amarela iha Timor-Leste,” hatete Vise-Ministru Magno, iha lansamentu Programa Wolbachia, iha Jardin Lesidere, Díli.
Nia dehan, MS liuhosi Diresaun Jerál Kuidadu Saúde Primária, halo ona parseria ho Menzies Timor-Leste, Action on Poverty (AOP) no World Mosquito Program (WMP), hodi introdús métodu ida ne’ebé seguru, sustentável, no métodu WMP Wolbachia sientífikamente provadu.
“Wolbachia maka baktéria ida ne’ebé mosu naturalmente ne’ebé hetan iha insetu barak, bainhira introdús ba susuk Aedes aegypti, baktéria ida-ne’e ajuda blokeia transmisaun virus sira hanesan Dengue, Zika, Chikungunya, no Febre Amarela, métodu ida-ne’e hatudu ona katak seguru ba ema, animál sira, no ambiente no hatudu ona rezultadu sira ne’ebé di’ak iha nasaun sira seluk,” nia esplika.
Nia rekoñese, tinan-tinan moras dengue kontinua sai ameasa signifikativu ba saúde públika iha Timor-Leste, iha komunidade sira, liuliu iha Munisípiu Díli.
“Moras sira-ne’e la’ós de’it fó todan ba ita-nia sistema kuidadu saúde nian de’it, maibé mós afeta ona família barak sira-nia moris, tanba ne’e, importante tebes atu ita foti pasu proativu no inovativu sira hodi kombate moras sira-ne’e ho efetivu,” nia afirma
Nia haktuir, ekipa Wolbachia implementa ona kampaña envolvimentu komunitáriu no sensibilizasaun hodi hasa’e konsiénsia no harii konfiansa iha komunidade sira.
“Ha’u hakarak agradese ba ema hotu ne’ebé envolve iha esforsu ida-ne’e ba sira-nia dedikasaun,” dehan nia.
Nia akresenta, faze husik susuk ho Wolbachia sei hahü iha loron 11 fulan Agostu, sei implementa iha Postu Administrativu sira Dom Aleixo, Vera-Cruz, Nain Feto, no Cristo-Rei – área sira ne’ebé ho kazudengue aas liu.
Iha fatin hanesan, Secretary of Health – DFAT, Australia Deidre Ballinger First hateten, governu Australia kompremetidu atu rona no komprende prioridade nunu Governo nian no apoiu hodi alkansa kualidade kuidade saude primaria nian.
“Ita hotu hatene katak dengue hamate ema barak kada tinan, moras ne’e agora bele prevene ho halakon ho siensia teknolojia ne’ebé avansadu. Programa Wolbachia ne’e mós hanesan metodu ne’ebé avansu tebes,” nia dehan. Nia hatutan, metodu seguru no sustentavel ida-ne’e hatudu rezulatadu ne’ebé signifikante tebes hodi hamenus karga moras hada’et husi susuk.




