Diretór Ezekutivu Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku (ANCT), Sancho Fernandes informa, sigarru ilísitu katak ilegal agora sirkula hela iha merkadu sira, tanba governu fraku implementa lei hodi regula importadór sira ne’ebé hatama tabaku mai rai-laran.
Nia dehan, tabaku ilísitu kontribui makaas ba hasa’e númeru fumadór foun no taxa moras lahadaet no mortalidade.
“Ita husu governu tenke tau atensaun sériu ba tabaku ilísitu, tanba iha ami-nia monitorizasaun ikus haree númeru tabaku ilísitu kontinua amenta iha merkadu sira no ema ne’ebé sai fumadór sira mós amenta barak tan,” nia hateten liuhusi konferénsia imprensa iha salaun FONGTIL Caicoli, Díli.
Nia hatutan, tabaku ilísitu kuaze tama iha Timor-Leste ho kuantidade bo’ot , liu fali tabaku sira ne’ebé tama tuir estadarizasaun.
“Tuir ami-nia haree katak kontrolu tabaku iha ita-nia nasaun ida-ne’e lalao, tanba ne’e konsekuénsia ita-nia fumadór sae makaas iha ita-nia rain,” nia afirma.
Nia salienta, tabaku ilísitu la’ós fó impaktu ba saúde públika de’it, maibé estadu mós lakon rendimentu bo’ot, tanba tabaku ilísitu sira-ne’e tama mai ilegalmente la selu taxa.
Nia hateten, governu, liuhusi institusaun kompetente sira tenke investiga vendedór ki’ik sira ne’ebé faan tabaku ilísitu sira-ne’e.
“Tenke halo investigasaun husi vendedór sira ne’ebé faan tabaku ilegál ne’e atu hatene se mak faan ba sira, tanba evidensia hatudu laos sira mak ba sosa direita iha rai-liur, iha ema laiha responsabilidade ba nasaun balun mak hatama no distribui,” nia hatutan.
Nia akresenta, husu mós ba seguransa sira atu tau atensaun ba iha fronteira, tanba tabaku ilísitu sira-ne’e barak liu tama husi fronteira, tanba ne’e presiza tau atensaun ba fronteira atu nune’e bele hamenus tabaku ilísitu ilegál sira.
Iha parte seluk, Prezidente Autoridade Munisípiu (PAM) Ermera, José Martinho dos Santos hateten, PAM sira tenke servisu hamutuk ho ministériu relevante sira atu oinsa bele kombate uzu tabaku iha sosiedade nia leet.
“Ita tenke halo kontrolu hodi kontra ema sira ne’ebé mak halo bisnis ilegal hodi hatama tabaku mai ita-nia rain ne’ebé la liuhusi dalan legál no la selu taxa ba estadu,” nia dehan.
Nia hatutan, estadu tenke hasae tasa ba tabaku no alkohol ne’e tenke makaas, atu nune’e bele evita labarik sira labele konsumu.
