Saúde Rejista Labarik 5 Mate ho Moras Dengue Tanba Buka Tratamentu Tarde

0
191
Diretór Nasionál Prevesaun Kontrolu Moras, Florindo Pinto hatete, moras dengue ne'e maioria afeta ba labarik kiik sira husi tinan 1 to’o 5 idade.

Hahú husi fulan Janeiru to’o fulan Marsu tinan 2025, Ministériu Saúde (MS) identifika labarik na’in 5 mak mate iha teritoriu nasional, tanba halo tratamentu tarde ba moras dengue.

Diretór Nasionál Prevesaun Kontrolu Moras (DNPKM) iha MS Florindo Pinto hatete, moras dengue ne’e maioria afeta ba labarik kiik sira husi tinan 1 to’o 5 idade.

“Moras dengue ne’e nia iha faze prinsipál tolu, primeiru mak faze inisiu ou faze febril, segundu kritiku no faze rekuperasaun, entre faze fibril ne’e nia durasaun ne’e loron haat, maibé dalabarak sira hanoin moras ida-ne’e babain.

Pasiente sira ne’e tama ona iha faze kritiku foin sira hakfodak lori ba ospital ikus ita labele salva, tanba inan-aman lori mai ospital ne’e sempre tarde,” dehan Diretór DNPKM Pinto, iha nia servisu fatin Caicoli, Díli.

Nia husu inan-aman sira tenke tau matan ba oan sira bainhira moras tenke lori kedas ba ospital atu nune’e bele hetan tratamentu lalais, labele hein to’o moras todan tiha mak lori ba ospital ikus mate fósala fali ba pesoál saúde sira mak la tau matan.

Iha fatin ketak Diretór Servisu Saúde Município Viqueque (SSMV) Aljaksono Soares Maia hateten, sira sempre halo programa pakote integradu hodi halo promosaun ba komunidade atu bele prevene an husi moras.

“Ho programa formasaun edukasaun mak, ita komesa la’o avizu iha dalan ne’ebé liuhusi pakote integradu nian ne’ebé ita implementa ona,” dehan Diretór SSMV.

Nia hatutan, SSMV halo mós advokasia ho autoridade lokál sira hodi fahe informasaun ba komunidade sira hodi prevene an.

“Ha’u hanoin liuhusi ita-nia advokasia ho autoridade lokal sira-ne’e bele ona ajuda komunidade sira oinsá bele prevene an, tanba fatór saúde ne’e importante,” nia dehan.

Nia salienta, durante ne’e SSMV halo tratamentu ba moras sira-ne’e tuir sistema saúde nian.

“Ami sempre fó tratamentu ba komunidade sira ho di’ak, maibé komunidade balun lori sira-nia oan mai halo tratamentu moras grave ona, entaun ami tenke haruka liu kedas ba iha ospital referal,” nia esplika.

Nia akresenta, tuir loloos inan-aman sira mak tenke tau atensaun ba oan sira.

“Iha tempu udan hanesan ne’e, susuk barak, tanba ne’e inan-aman sira tenke kuidadu oan sira, kalan toba tenke uza muskuteru, labele husik oan toba de’it iha liur, selae susuk ne’e tata bele hetan moras,” nia afirma.