Membru parlamentu nasional kontinua kestiona publisidade sigaru ne’ebe kontinua tau iha fatin publiku sira iha kapital Dili no mos iha rai laran.
Deputada Josefa Alvares Pereira Soares hateten iha tinan 2006 parlamentu nasional aprova ona rezolusaun ida hodi regula tabaco no alcohol iha Timor –Leste no estado asina ona tratadus internasional balun bandu publisidade sigaru maibe realidade publisidade kontinua tau iha fatin publiku.
“Hau hanoin ita tenke hanoin ona buat ruma atu prevene situasaun sira hanesan ne’e,” dehan Deputada Soares iha parlamentu nasional, Dili.
Nia hatutan publisidade sira ne’e atrai ema atu konsumu sigaru liu-liu joven sira tanba iha publisidade sigaru ne’ebe iha Dili laran balun hakerek gostu no fuma oho.
Deputada ne’e mos husu ba Ministerio Comersio Industria e Meio Ambeinte (MCIA) atu fo atensaun seriu ba kompania sira ne’ebe tau publisidade sira ne’e tanba bele influensia joven sira konsumu sigaru.
Iha fatin hanesan Deputada, Virginia Ana Belo hateten seidauk iha lei ida atu regula sigaru no alcohol sira tama mai Timor-Leste maibe ho rezolusaun ne’ebe iha governu tenke toma atensaun ona ba asuntu ida ne’e liu–liu hasa’e taxa ba sigaru.
Nia hatutan problema ne’ebe iha mak publisidade sigaru kontinua tau iha fatin publiku hanesan kios sira hodi atrai labarik sira konsumu sigaru tanba agora dadaun sigaru iha kios sira fa’an baratu.
“Problema ba ita mak agora iha kios ki’ik sira iha dalan ne’e sira tau publisidade sigaru ida ne’e ita tenke regula duni,” dehan deputada Virginia.
Dadus Demographic and Health Survey 2009-2010 hatudu juventude mane tinan 15 to’o 29 anos persentajen 36% mak fuma sigaru hosi demografiku ne’e sira ho idade 24 to’o 29 persentajem 87% mak konsumu sigaru. Faktor ida esplika persetajen a’as ne’e mak tanba influensia husi publisidade sigaru nian ne’ebe taka iha fatin publiku.
Estudus kona ba konsekuensia fuma sigaru ba saude mak ba sira ne’ebe fuma perigu tebes tanba bele halo ema hetan moras kankru pulmaun, kakorok, ibun no moras seluk tan.
Hatanba ba kestaun ne’e Ministru Komersio Industria e Meu Ambiente Antonio da Conçeicão konsidera publisidade sira iha Kapital laran ne’e ilegal tanba durante ne’e la selu taxa ba governu.
Nia hatutan oras ne’e seidauk iha regulamentu ida integradu atu kontrola publisidade sira ne’e tanba ida ne’e servisu integradu kordena ho administrasaun Dili nian.
“Lolos lisensa ne’e mai husi Ministerio maibe publisidade no poster sira ne’ebe tau iha Dili laran ne’e ilegal tanba la selu taxa ba governu,” dehan Ministru Antonio.
Nia hatutan liu durante ne’e governu mos selu ba empreja sira ne’e liu husi publisidade sira ne’ebe governu tau maibe oras ne’e dadaun seidauk identifika empreza ne’ebe tau publisidade sira ne’e.
