Atu hametin rede servisu iha nivel internasional liu-liu iha nasaun vizinu hanesan Indonezia, Cina, Australia no seluk tan hodi kombate Trafiku Umanu ba feto no labarik iha rai laran iha future, Streering Commite Konvensaun Halakon Formas Diskriminasaun Hotu-hotu Kontra Feto (CEDAW) halo dialogu ho parseirus hotu, fahe esperensia hodi realize planu ne’ebe konkretu hodi kombate trafiku hasoru feto tanba ne’e krime no viola ema nia direitu.
“Dialogu sira hanesan ne’e importante tebes atu ita hatene programa no servisu ne’ebe sira halo ona hodi kombate aktividade ilegal ida ne’e iha sira nia rain, atu ita iha mos planu asaun nasional trafiku ida hodi implementa iha ita nia rai,” dehan Perita ka atual Membru Komite CEDAW, Milena Pires, foin lalais, iha Salaun Fundasaun Alola, Dili.
Nia dehan, Konferensia Internasional kona ba Trafiku ba Feto sei kontinua hala’o nune’e bele hare planu asaun nasional ne’ebe iha no implementasaun ba oin hodi proteje feto no labarik husi aticvidade illegal ne’e.
Iha dialogu ne’e Diretora Koalisaun Trafiku Kontra Feto Asia Pasifiku, Jean Enrica Rosales fahe mos nia esperiensia kona ba prevensaun Trafiku ba Feto no Labarik iha Nasaun Pilipina e sira iha programa lubuk ida hanesan programa prevensaun liu husi edukasaun ba komunidade liu –liu area rurais ne’ebe sai risku ba trafiku hanesan area sira ne’ebe nakonu ho tropas sira.
“Programa importante mak halo kampania atu eduka hasae komunidade sira nia kuinesementu nune’e sira bele komprende trafiku humanu, importante mos halo ligasaun diak ho nivel komunidade sira, servisu hamutuk ho polisia, governu no hala’o edukasaun individu ho mane sira atu labele sosa labarik feto sira,” dehan Diretora Jean.
Alende ne’e sira mos iha programa tau matan ba sobreviventes sira hanesan konseling, supporta ekonomia atu realize aktividade ne’ebe sobrevivente rasik hili hodi hatutan sira nia moris.
Entretantu Senior Regional Thematic Specialist in Counter Trafficking for Asia and the Pacific, IOM Regional Office Bangkok, John McGeoghan katak Timor-Leste iha espetativa bo’ot atu kombate aktividade ilegal ne’e tanba iha kordenasaun servisu ne’ebe diak entre Governu no Sosiedade Sivil.
“Iha rai balun la akontese ida ne’e tanba ne’e importante tebes atu define lolos ajenda bainhira iha diskusaun ruma kona ba planu asaun trafiku umanu labele kahur ho asuntu seluk hanesan violensia domestika, insestu no seluk tan,” tenik McGeogham.
“Hau hanoin Commite Nivel Nasional la presiza kria tan Commite foun hodi diskute kestaun trafiku umanu importante ajenda mak tenke define lolos atu nune’e ema halo diskusaun karik asuntu ida ne’e los deit labele kahur tun sae,” Nia reforsa.
Streering Commite CEDAW kompostu husi Ministerio Negosio Estrangeirus e Cooperação, Sekretario Estado Promosaun Iqualidade (SEPI), Provedoria de Direitus Humanos e Justiça (PDHJ), Secretario Comite CEDAW Timor –Leste, Fundasaun Alola, Sekretario Rede Feto, FOKUPERS no IOM.







