Xefe Departamentu Sala Emerjensia Ospital Nasional Guido Valadares (HNGV), Americo dos Santos hateten moras ne’ebe rejistu aas iha banku urjenti durante fulan Marsu, mak moras ISPA (Infeksi Saluran Pernapasan Atas), tanba afeta husi rai rahun ne’ebe suar maka’as.
“Agora ISPA numeru un, neduni ami husu ba inan-aman sira atu kuidadu oan sira, labele halimar rai rahun, udan been, no tenke fase liman bainhira fo hanan ba labarik, fo hahan ne’ebe diak ba sira, haruka labarik deskansa, tanba agora klima rai rahun barak fasil atu afeta moras ne’e,” hateten Xefe dos Santos, semana kotuk (28/03) iha nia knar fatin Bidau Toko Baru, Dili.
Alende moras ISPA, tuir nia, iha mos moras bronku pneumonia, malaria, suspeitu malaria, isin katar, asma, diarea, inkui mos dengue.
Enfermeirus dos Santos afirma, pasiente ne’ebe tama iha sala emerjensia kada loron hamutuk 50. Sira mai ho moras ISPA, hanesan isin manas, mear, inus metin, dada iis bo’ot e maioria husi labarik .
Tuir nia, labarik ne’ebe tama iha sala urjenti ho kondisaun ladun afeta bele simu aimoruk no fila maibe sira ne’ebe afeta liu ona tenke baixa nune’e doutor espesialista labarik nian bele fo asistensia ba sira.
Xefe dos Santos hatutan, atendementu ba pasiente hirak ne’e la’o ho diak, tanba iha sala emerjensia iha doutores nain 12 no enfermeirus nain 30, inklui mos aimoruk nebe kompletu.
“La hanesan tinan uluk doutor nain walu deit. Importante mak familia pasiente labele tarde lori moras mai ospital tanba ospital iha opsaun rua mai atu salva, se kondisaun labele liu ona pasensia pesoal saúde labele halo buat ruma,” Nia katak.
Iha lidun seluk Diretor Klinika Bairo-Pite (KBP) Doutor Daniel Murphy, hateten moras ne’ebe kada fulan rejista no domina iha klinika mak moras tuberculoses (TB) maibe moras ne’ebe agora dadaun sai perkupasaun ba klinika mak moras kankru.
“Ami sempre hare kazu ne’ebe difisil tebes mak moras kanker iha pasiente feto foinsa’e nain rua husi distritu halao tratamentu iha ne’e ami hare moras kanker ruin difisil atu kura,” Doutor Dan dehan.
Doutor Dan informa, KBP sempre buka dalan ba pasiente ne’ebe ho moras grave hodi halo tratammentu iha rai liur, hanesan foin dadaun iha pasiente ida afeta moras kabun bubu bo’ot tanba kauza husi tubercolose (TBC) haruka ba halo operasaun iha Japaun ho susesu.
“Ami sempre buka dalan, dala ruma klinika ajuda selu no dala ruma hetan bolsa husi ema liur tanba KBP hakerek iha internet atu ema ne’ebe hakarak ajuda bele ajuda maibe nunka, agora ami buka iha Europa, Thailandia, Australia tanba Timor-Leste kondisoens atu fo asistensia ba kazu komplikadu, ami laiha kondisoens,” Doutor Dan tenik.
Alende ne’e, KBP mos haruka tan pasiente ida ho moras kankru iha liman ba Australia, atu halo operasaun, maibe bainhira doutor sira atu halo amputasaun, pasiente ne’e lakohi e nia tenke fila-fali mai no ikus mai pasiente ne’e mate tanba kankru domina tiha nia isin.
Diretor KBP afirma, total pasiente ho moras kankru ne’ebe oras ne’e halo tratamentu hela iha koinika ne’e hamutuk nain lima.





