Hahú husi fulan Janeiru-Maiu 2025, Sentru Saúde Município Ermera (SSME) rejistu moras kulit hamutuk atus-lima-ruanulu (520), numéru ne’e aas liu kompara ho moras sira seluk hanesan dengue, tuberkuloze (TB) no seluk tan.
Diretór Servisu Saúde Munisípiu Ermera (SSME), António de Deus Fátima hateten, iha Município Ermera agora dadaun moras kulit maak sae makaas.
“Moras kulit kona ita-ne’e, tanba balun mai husi bee ne’ebé mak ita uza hodi haris, dala ruma ita nia bee la iha komunidade sira-ne’e balun ba haris fali bee mota, entaun moras ne’e kona, ida mós mak ita konsumu produtu balun ne’ebé bele afeta mós ba ita-nia isin. Balun mós, tanba mudansa klimatiku, balun mós tanba problema imunidade ita nian,” dehan Diretór SSME António, iha Salaun CNE Caicoli, Díli.
Nia afirma, bainhira iha sintoma iha kulit hanesan katar koi mós la bele lakon, ran sai, diak liu, bá klinika ka konsulta ho doutór sira atu nune’e bele hetan tratamentu lalais.
“Ita atu halo prevensaun ba moras ne’e mak, ita presiza haree bee matan sira ne’ebé moos bele uza no ita mós tenke hamoos ita nia an, tanba moras ida-ne’e kona ita, tanba ita-nia hahalok, lakoi hamos an, senti rai malirin lakohi haris, ida ne’e mak fo impaktu ba ita nia isin, tanba ne’e mak moris la saudável nune’e kontribui ba ita atu hetan moras oioin,” nia esplika.
Nia hatutan, servisu saúde nafatin halo sosilizasaun ba komunidade hodi fahe informasaun atu nune’e sira bele halo prevensaun iha sira-nia familia no kontinua fahe ai-moruk no muskuteru ba komunidade hodi prevene an husi moras.
Iha fatin ketak, Maria Madalena nun’udar inan husi pasiente Antonio do Rosario husi Município Ermera ne’ebé mak halo hela tratamentu iha Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV) hateten, nia oan moras isin katar, tanba ne’e dotor sira haruka ba halo tratamentu iha ospitál nasionál.
“Primieru katar ne’e hanesan babain hela katar de’it iha liman, maibé liu tiha semana ida hanesan ne’e isin lolon sira-ne’e mós katar hotu ona. Bainhira nia la haris ita haree nia isin kulafur ou mutin tiha hanesan ahu kedesan ne’e, tanba ne’e ami lori ba ospital iha Ermerta dotor sira haruka ami mai liu deit ona HNGV,” nia dehan.
Nia hatutan, agora diak ona, tanba hetan tratamentu hemu ai-moruk ne’ebé di’ak ona, ladun katar hanesan uluk ona.
“Uluk hanesan ne’e ita koi nia isin to’o raan sai mós katar nafatin, agora di’ak ona, tanba ne’e ami hela de’it iha uma mak mai halo tratamentu, simu aimoruk ba hemu hotu mak mai fali foti,” nia esplika.
Nia afirma, dotor sira bandu nia mak labele han ai-fuan sira ne’ebé katar hanesan ai-dila, prinzela, ai-manas, manu tolun no supermi, buat sira-ne’e mak nia labele atu han, bainhira di’ak ona mak bele konsumu fali.
