Iha komemorasaun 25 anos Masakre Santa Cruz (12 Novembru 1991), Prezidente da Republika Taur Matan Ruak (TMR) husu ba foinsa’e sira atu badinas no estuda maka’as hodi kontinua luta ba moris diak povu nian, tanba ida ne’e mak mehi asuwa’in sira nian.
Nia dehan, joventude uluk dedika aan tomak hodi defende rai doben Timor husi okupasaun illegal sira duke eskola, tanba ne’e depois de ukun aan barak mak lahatene halo buat ida.
“Imi nian mak estuda, dukur no mate iha livru leten, laiha ona razaun atu imi beik, se imi la aproveita imi mak lakon,” nia hateten iha komemorasaun Masakre 12 Novembru ba dala 25 no loron national joventude ba dala 11 iha Semiterio Santa Cruz, Dili.
“Labele haluha, oportunidade mai dala ida deit.”
Enkuantu iha akontesementu 12 Novembru 1991 ne’e jovens rihun ba rihun mak mate no kanek tanba tiru husi militar Indonezia bainhira sira halo marsa no demonstrasaun hasoru Indonezia hahu husi igreja Motael to’o iha semiterio Santa Cruz Dili.
12 Novembru mosu, tanba iha dia 28 Outubru 1991, militar Indonezia halo asaltu ba iha manifestante sira nia fatin iha igreja Motael hodi hamate joven Sebastiao Gomes.
Entaun nia hateten, governu deside loron 12 Novembru hanesan loron nasional ba joventude nian no hetan autorizasaun husi asuwa’in sira, joventude sira tenke lori espiritu luta ne’ebe asuwai’n sira iha.
Hanesan xefe estado, nia orgulho tanba komemorasaun tinan ida ne’e governu inisia forma ekipa orientador ida hodi elabora no hakerek livru istoria luta foinsa’e sira nian ba libertasaun.
Tuir nia, livru ne’e importante tebes ba jerasaun foun sira atu hatene istoria, nune’e sira labele lakon espiritu luta ne’ebe asuwa’in sira iha tanba ida ne’e mak xave ba susesu.
Alende ne’e, governu mos lansa primeira pedra ba iha konstrusaun monumentu 12 Novembru nian iha Semiterio Santa Cruz nia oin ne’ebe sei hahu iha tempu badak.
Iha parte seluk, prezidente Komite 12 Novembru ne’ebe nudar mos sobrevivente, Gregorio Saldanha hateten tema ba komemorasaun tinan ida ne’e mak “Servi Nudar Onra ba Asuwa’in sira” ne’e inspira tebes ema hotu atu servisu maka’as hodi halo mudansa ba mentalidade moris lor-loron hodi harii timor ne’ebe diak iha futuru.
“Imi tenke estuda maka’as, respeita no hadomi malu, hado’ok aan husi violensia, husi tua manas, droga, kalan toba tarde no baruk ten servisu, tanba imi mak ami nia esperansa hodi kontinua luta ba povu nia moris diak no harii Timor –Leste ida diak iha futuru,” nia apela ba foinsa’e sira, iha komemorasaun Masakre Santa Cruz no loron national joventude ba dala 11.
Nia dehan, sakrifisio ne’ebe joventude lorico asuwa’in no Povu Maubere sira halo ba independensia tenke inspira ema hotu atu banati tuir.
Nia dehan, ema hotu tenke promete atu halo sakrifisio lor-loron, ba servidor estado sira tenke servisu maka’as hodi produs obra ne’ebe kualidade, hado’ok aan husi hahalok at sira hanesan violensia, korupsaun, nepotismu tanba hahalok sira ne’e lori terus ba povu.
Iha parte seluk, Prezidente Konselho National Joventude Timor –Leste (CNJTL), Maria Dadi Magno hateten dever foinsa’e sira nian atu kontinua luta ne’ebe asuwa’in sira halo ona hodi harii Timor ne’ebe diak tuir mehi asuwa’in sira nian.
“Ba joven sira ne’ebe baruk ten, la disiplina, moris iha risku laran no laiha vizaun no mehi, hader ba hamrik la’o ba oin, hatudu katak ita foinsa’e bele no bele duni,” nia enkoraja.
Hanesan jerasaun foun, nia dehan nafatin kaer metin ba valores cultural, religiaun no istoria hodi halo mudansa ba Timor, liu –liu lori moris diak ba povu ida ne’e hanesan meus ida atu fo onra ba asuwa’in sira.
Atu lembra hikas Masakre Santa Cruz (12 Novembru 1991), ema rihun ba rihun hahu husi labarik, foinsa’e, ferik no katuas sira partisipa misa ba matebian sira iha Igreja Motael no kontinua halo prosesaun husi igreja to’o iha Semiterio Santa Cruz, Dili.
