Programa Grupo Suporta Inan (GSI) ne’ebe durante ne’e implementa husi Fundasaun Alola (FA) hetan rekonesementu husi Ministerio Saude, tanba kontribui ona ba redusaun mortalidade inan ho oan iha Timor –Leste.
Maria Imaculada Guterres, Jerente Programa Saude, hateten bazea ba rezultado estudu kona ba aihan no nutrisaun 2013 ne’ebe grupo ne’e hala’o foin lalais ne’e, hatudu katak programa ida ne’e susesu tebes, konsege hadia saude inan ho oan liu –liu iha nivel baze.
“Entaun ministerio saude ho fundus husi UNICEF hakarak fundasaun alola nationalize tiha programa ne’e iha teritorio tomak,” nia hateten iha Comoro, Dili.
Fundasaun Alola sente kontente, tanba governu konsidera programa ne’e importante no hakarak nasionaliza programa ne’e iha teritorio tomak.
Agora dadaun, nia dehan Ministerio Saude (MS) hamutuk ho Fundasaun Alola elabora ona matadalan nasional ba GSI no fo ona formasaun ba pesoal saude sira iha munisipios no nivel sukus atu implementa programa ne’e.
“Formasaun ba pesoal saude sira kona ba nutrisaun, saude inan ho oan no moras seluk ne’ebe afeta ba labarik sira (malaria, dengue) inklui programa vasinasaun,” nia hateten.
Nia esplika, GSI estabelese iha 2003 no hanesan grupo voluntario ne’ebe harii husi komunidade, ho objetivu atu ajuda pesoal saude sira fahe informasaun ba familia uma kain iha suku laran no eduka inan sira kona ba importansia susu been eskluzivu ba oan sira.
Tanba iha momentu ne’eba, nia hateten ema nia asesu ba informasaun limitado, konesementu ba saude menus tebes entaun kauza ba taxa mortalidade inan ho oan aas.
Nia dehan, hahu tinan 2003 to’o 2016 konsege harii ona grupo hamutuk 138 ho nia membru 2000 resin iha munisipios 11.
Entretantu Diretor Instituto Nasional ba Saude (INS), Antonio Bonito hateten sira servisu hamutuk ho Alola fo formasaun ba formador sira ne’ebe sei fo formasaun ba grupo komunidade sira hodi implementa programa ne’e iha baze.
Nia dehan, formador sira ne’e kompostu husi mediku, parteiras, emfermeirus no nutrisionista sira husi munisipios no sukus, tanba sira mak sei responsabiliza ba programa ne’e.
“Sira sei estabelese grupo suporta inan iha area ne’ebe sira servisu ba hodi koalia kona ba nutrisaun, higiene inklui programa vasinsaun ba labarik sira,” nia hateten.
Iha parte seluk parteira Eva Soares, hateten inan barak mak hakbesik aan ona ba iha fasilidade saude hodi konsulta ba isin rua, maibe distansia mak sei sai dezafiu bo’ot ba sira.
“Entaun inan barak mak sei partu iha uma deit,” nia hateten.
Nia hateten, programa grupo suporta inan ne’e diak tebes tanba grupo ne’e forma husi inan sira no inan sira mak sei suporta no enkoraja malu atu hakbesik aan ba fasilidade saude.
Nia rekonese, katak iha progresus barak akontese iha baze liu –liu konesementu inan sira nian ba perigu saude.
