Hafoin halo observasaun durante fulan ida iha eskola Ensino Baziku numeru 09 Aimutin, Dili kona ba programa merenda eskolar, Rede Edukasaun Timor-Leste Coalition for Education deskobre katak fos ne’ebe uja ba merenda eskolar iha eskola ne’e laiha kualidade.
Program Manager Timor-Leste Coalition for Education (TLCE), Matias dos Santos, hateten fos ne’ebe uja hodi tein fo labarik sira iha eskola ne’e liu ona prazu.
“Ministeriu Edukasaun distribui fos ba eskola refere laiha kualidade, tanba fos nia koor kinur no balun fohuk ona,” Program Manager Santos hateten, iha Kaikoli, Dili.
Maske nune’e nia dehan, professor sira iha eskola ne’e obriga nafatin tein fos hodi oferese hahan ba estudante sira, tanba laiha alternativu seluk hodi troka fos ne’e.
“Ida ne’e bele prejudika estudante sira nia saude,” nia dehan.
Nia kestiona katak, menu ba merenda eskolar dalabarak ona troka, maibe seidauk iha kualidade tanba hanesan modo ne’ebe konzineiru sira prepara la tuir estandar saude nian.
Iha sorin seluk Deputadu Leonel Marcal, hateten tinan kotuk osan ba merenda ekolar 15 sentavus kada estudante, maibe tinan ne’e sae ba 25 sentavus.
Deputadu ne’e duvida katak, maske osna ba merenda eskolar sa’e ba kuarter (25 sentavus), maibe eskola sira iha area rural la snete buat ida, tanba osan atu selu ba kozineira deit laiha.
“Ema ne’ebe kompresaun diak nia jere osan ne’e didiak, 25 sentavus bele to’o ba iha alunus sira, maibe balun ne’ebe mentalidade la diak, nia bele foti balun husi 25 sentavus ne’e,”nia duvida.
Tanba ne’e Ministeru Edukasaun tenke kontrola osan ne’e to’o iha baze atu nune’e labele iha manipulasaun oi-oin ba iha osan refere.
Hatan ba preokupasaun ne’e Ministru Edukasaun, Bendito Freitas, katak ministeriu halo ona revizaun kona ba guia teknikas para impelementa merenda eskolar ne’e.
“Iha 2014 kresimu husi $15 sentavus pur alunus sa’e ba 25 sentavus, tanba ne’e mak aumenta orsamentu ne’e bo’ot,” Ministru Freitas hateten.
Iha semana kotuk Ministeriu Edukasaun koordena ho parseria sosiedade sivil sira hanesan, Forum Tau Matan(FTM),FOKUPERS, Provedoria dos Direitus Humansu no Justisa (PDHJ), Belun, TLCE inklui ekipa ministeriu nian, oinsa halo monitorizasaun ba implementasaun merenda eskolar ne’e.
“Ami halo ona reuniaun iha ministeriu ho diretor jeral, atu diretor sira hola politika ida kompletu kona ba ezekusaun ba jestaun merenda eskolar husi tranzisaun 15 sentavus ba 25 sentavus,” nia hateten.
Nia dehan, ministeriu halo ida ne’e tanba durante ne’e inspektor eskola sira la konsege kobre eskola ensino baziku hotu.
Entretantu husi Orsamentu Jeral 2014, governu propoin $26,9 miloens ba programa merenda eskolar.
Primeiru Ministru, Xanana Gusmao, hateten osan ida ne’e atu hadia no asegura ekilibru nutrisaun ne’ebe diak ba labarik sira.
“Parte ida mos atu mantein ita nia labarik sira iha eskola inklui bele asegura ekilibru nutrisional ne’ebe diak liu ba labarik sira hodi nune’e bele kombate malnutrisaun,” PM Gusmao hateten.
