Vise Ministru da Justisa (MJ), Ivo Valente, hateten atu kombate brankeamentu kapitais no korupsaun iha rai laran presiza ema hotu nia kontribuisaun, nune’e bele alkansa objetivu ne’ebe iha.
Nia dehan,iha Konstituisaun Republika Demokratika de Timor-Leste (RDTL) artigu 6 defini klaru ona saida tenke halo.
Vise Ministru da Justisa ne’e hateten, atu implementa lei brankeamentu kapitais, presiza kolabora ho internasional sira.
“Ita mos iha lei brankeamentu kapitais, maibe sein esforsu no konesementu profundu husi nia autores no rekursu humanus ne’ebe mak ita iha sei defisil atu implementa,” Vise Ministru Justisa ne’e katak.
Vise MJ ne’e hateten,Timor-Leste presiza kooperasaun bilateral no multilateral importante hodi bele estabelese apoiu judisiariu .
“Krime sira ne’ebe mak impaktu maka’as liu ba impaktu internasional, mak paizes sira ne’ebe mak laiha fronteiras entre paizes sira,” nia dehan.
Nia hateten, krime brankeamentu hanesan krime ne’ebe mak fanun an hela ba krime sira seluk.
“Se ita konsege deskobre krime nia hun, nia vantejen mak bele konfiansa husi komunidade internasional,” nia dehan.
Iha biban ne’e mos Vise Ministru da Justisa fo agrdase ba formadores ne’ebe mai husi rai liur inklui sentru formasaun juridika hodi fahe sira nia esperiensia ba utor judicial Timor oan nian.
“Ita hein katak iha tinan oin mai iha indikasaun ruma ba krime sira ne’ebe mak ita bo’ot sira estuda ona ita bele deskobre,”vise ministru ne’e informa.
Entretantu Adjunta Prokuradoria da Republika no Justisa (PDHJ), Zelia Trindade dehan,krime brankeamentu kapitais ne’e krime ida ne’ebe mak todan no nia espresaun refere liu ba iha pratika sira.
Adjunta PDHJ ne’e hateten,krime ida ne’e mosu mai husi trafiku umanu ,droga,pornografia ba labarik sira no prostituisaun.
“Krime ida ne’e wainhira ita presiza atu halo investigasaun extremamente no kompleksu liu,”Trindade eplika.
Tanba ne’e nia husu ba autoriedades ou pessoas jurdika sira tenki iha koinhesmentu diak konaba ida ne’e.
“Oinsa ita bele hatene indikadores husi krime ida ne’e.Ita hare’e ema derepenti riku mais ninia salariu ki’ik koan mais nia orijin mai husi ne’ebe,” Zeli dehan.
Tan ne’e, nia dehan, presiza buka tuir ninia hun sira ne’ebe halo nia derepenti riku ninian.
Tuir nia antes ne’e iha kodigu penal numeru 6 krime sira ne’ebe iha, Timor la kastigu maibe parlamentu halo ona alterasaun agora lei ne’e se mak halo krime mai iha Timor,Timor mos bele halo julgamentu.
“Hau hanoin lei ida ne’e mos estabelese mos unidade investigasaun finanseira,”Zelia afirma.
Nia mos sujere ba FOTI Timor-Leste atu fo kapasitasaun nafatin ba autor judisiariu sira saida mak presija halo ba futuru oin mai.
Iha sorin seluk Diretor FOTI Timor-Leste, Pedro Gomes Pereira, hateten area importante ida atu luta kontra brankeamentu kapital mak presiza estabelese Unidade Informasaun Finanseira(UIF).
Nia dehan, agora dadauk governu halo hela asaun ba esbosu ida ne’e hodi aprova lejislasaun UIF ba iha Banku Sentral.
“Estabelesementu UIF sei fo posibilidade foun ba investigador no prokurador sira nia estratejia investigasaun ,tantu iha investigasaun kriminal no finanseiru ne’ebe sei korta no difikulta fluxus finanseira iha krime grave,krime organizadu no finanseiru,” diretor ne’e katak.
UIF permiti investigador no prokurador sira iha Timor-Leste atu aumenta sira nia kapasidade hodi detekta no identifika prosesu krime.
“Kooperasaun ida ne’e nesesariu duni ba aprosimasaun ne’ebe presiza hodi kombate krime organizadu no krime finanseiru,” Pereira dehan.
Kooperasaun ne’e mos hatudu ona liu husi partisipante sira hatudu ona kbi’it no importansia ida-idak ba prosesu rekuperasaun ativu.
Liu husi formasaun ne’e partisipante sira hatene ona kona ba material sira atu uja hodi kombate brankeamentu capital.
“Aplikante sira tenke aplika kuinhesementu ne’ebe sira hetan liu husi seminariu ne’e no uza ferramenta sira ne’ebe disponivel para luta kontra krime grave,krime organizadu no krime finanseiru,” Diretor FOTI ne’e dehan.
