Embaixadora Estadu Unidus da Amerika iha Timor-Leste, Judith R.Fergin, hateten,Timor-Leste iha perigu bo’ot ba krime organizadu ba brankeamentu kapital no finansiamentu terorismu.
Embaixadora Fergin hato’o lia hirak ne’e iha seminariu kona ba uja brankeamentu kapitais hodi kombate korupsaun.
Tuir nia, ekonomia Timor-Leste ne’ebe mak aktualizadu bajeia ba osan kontandu bele hamosu brankeamentu kapital.
“Ninia fronteira terestrial no maritima sira fo mos dalan alternativa ba kriminozu sira ne’ebe buka dalan fasil entre nasaun sira,” Embaixadora Fergin dehan, iha Dili.
Embaixadora esplika ,brankeamentu kapital la’os mai husi nasaun seluk deit, maibe sidadaun ida iha nasaun laran bele halo brankeamentu kapital.
Nia hateten,lalaok ezistensia brankeamentu kapital bele hamosu jere osan foer inklui trafiku humanu,jogu illegal no narkotika.
“Esperiensia husi nasaun sira seluk hatudu ona katak,kombate krime sira hanesan brankemanetu kapital no korupsaun laos servisu azensia mesak nian maibe persija servisu hamutuk entre ajensia hotu ,husi polisia, komunidade no justisa iha nasaun ida nian,” Embaixadora Fergin hato’o.
Entretantu Diretor FOTI Timor-Leste,Eduardo Flores Trejo, hateten USA FOTI nudar organizasaun internasional ne’ebe mak parseru ho Governu Timor-Leste hodi implementa aktividade promosaun akuntabilidade no luta ba korupsaun.
“Eventu ohin loron atu bele hare oinsa mak atu hatan ba objetivu sira ne’e,liu husi espesialista sira ne’ebe mak iha,inisiativa sira ne’ebe mak iha atu bele debate no mos hare’e kona ba uzu instrumentu sira ne’ebe mak iha atu bele kombate ofensas no mos brankemanetu kapital,” Diretor Trejo hato’o.
Nia salenta tan katak,iha posibilidade atu testemunha sira ne’ebe mak bajeia ba kuadru legal iha Timor-Leste liu husi diskusaun ne’e bele kombate.
Iha fatin hanesan Vise Ministru da Justisa,Ivo Valente sublina katak, V Governu Konatitusional iha komitmentu bo’ot atu kombate krime ida ne’e.
“Ita hatene katak esforsu ne’ebe mak ita halo sidauk to’o ita sei konta fo apoiu internasionais nian,”Vise Valente katak.
Valente realsa tan katak,Timor-Leste iha fase konstrusaun ida ne’ebe mak iha futuru kuense-kuensia bo’ot atu sai fatin ba ema halo krime ba brankemanetu kapital no mos Terorismu nian.
“Ita hatene katak brankeamentu kapital bele mai husi krime sira seluk,korupsaun,trafiku,droga,trafiku umanu no seluk tan,”Valenti dehan.
Iha Planu Estratejiku Dezenvolvementu Nasional (PEDN) Timor-Leste sei ezekuta orsamentu lubuk ida iha tinan oin mai.
“Ita nia kosta sul sei konstroe projetu oi-oin, orsamentu sei barak iha projetu sira,wainhira setor justisa la preparadu atu antisipa ita bele hetan dejafiu atu bele deskobre verdade husi ezekusaun orsamentu ne’ebe ba iha projetus bo-bo’ot,” Vise Ministru Justisa ne’e dehan.
Governu mos iha ona hanoin atu kapasita rekursu humanu, ne’ebe mak haruka ona Timor oan majisteradu barak ba tuir formasaun iha Portugal ,Brazil inklui iha nasaun Eropa sira seluk.
“Ita mos aprende mos ita nia kolega sira iha pais sira seluk hanesan Estadu Unidus da Amerika,ita hein katak saida mak ita aprende iha loro-loron ita bele implementa iha ita nia servisu loro-loron nian,”Vise Valente dehan.
Iha semana kotuk liuba loron 16 Julho Konselhu Ministru (KM)diskuti klean halo analija profundu konaba estabelese Unidade Informasaun Finanseira (UIF).
Unidade ida ne’e sei servisu maka’as atu bele hare transaksaun osan ruma ne’ebe mak bele detekta,bele dikonfia katak osan sira ne’e mai husi dalan illegal.
“Ita nia embaixada sira iha koperasaun diak ho paises ne’ebe mak sira servisu ba,sira mos persija iha koinhesemntu ruma husi setor justisa,”Valenti katak.
Kolaborasaun no koperasaun ne’ebe mak Timor-Leste ho mundu sei kontinua ba nafatin atu nune’e bele kombate krime sira ne’e.
