Hosi: Venidora Oliveira, TDW
Planu Falintil-Forsa Defeza Timor-Leste ne’ebe sei halo instalasaun baze naval iha Hera, tuir Diretor Fundasaun Mahein, Nelson Belo katak, sei hamosu problema barak ba komunidade sira ne’ebe hela iha Hera.
Nia dehan, Fundasaun Mahein (FM) nian relatoriu ho titlu Futuru Instalasaun Baze Naval Falintil-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) iha Hera ; Analiza Impaktu Sosial Ekonomi, Ambiental no Militar ne’e produs ho objetivu, atu governu bele hatene no tetu didiak antes implementa planu ne’e.
“Ita hatene, komunidade sira iha Hera maioria moris ho vida agrikultura, sei rai sira iha Hera ne’e, sai hotu parte komponente naval,ne’e sei fo impaktu ba sira nia moris,” Diretor FM, Nelson Belo preokupa, bainhira lansa relatoriu ne’e, iha Hotel Ramelau, Dili.
Alem de ne’e, tuir nia, iha mos impaktu ba ambiental, hanesan iha mota rua iha parte ne’eba maka serka baze ne’e e kada tinan mota ne’e tun.
“Depois agora ita ke’e tan rai lolon ne’e, konserteza ikus mai hamosu rai halai no ai horis ne’ebe maka iha labele kaer rai, entaun ai sira ne’e monu fali ba mota e nia impact maka halo mota ne’e luan no fo ameasa bo’ot ba komunidade sira ne’ebe hela iha mota ninin ne’e,” Diretor FM ne’e preokupa.
Tanba ne’e, FM rekomenda ba governu atu halo revizaun ba planu ida ne’e, no husu mos ba governu atu halo estudu iha aspeitu jeologia, sosial, ekonomia no kultura, antes implementa planu ne’e.
Entretantu Xefe Suku Hera, Simon Pedro ne’ebe partisipa iha lansamentu relatoriu ne’e, rekonese katak, dadaun ne’e F-FDTL sira komesa tau ona marka iha fatin ne’eba, hodi realize planu ne’e.
“Sira tau fali ona aikabelak ida iha area balun e sira dehan, ne’e area Forsa Naval nian, maibe iha uma kain lima maka utiliza hela rai ne’e husi kedas tempu Indonezia,” Xefe Suku Hera ne’e dehan.
Kona ba rai hectares hira mak Forsa Naval sira sei uja, nia dehan, nia parte seidauk iha konesementu kona ba ida ne’e.
“Ami seidauk hatene, sira atu uja rai ho kilometru hira, ba kotuk hira no ba oin hira,” Xefe Suku Pedro katak.
Hatan ba preokupasaun ne’e, Kapitaun Pragata? Komponente Naval, Higino das Neves katak, antes atu utiliza rai ne’e, parte governu sei halo aprosimasaun ho komunidade ne’ebe hela iha area ne’eba.
“Mas rai sira ne’e la utiliza hotu,” Kapitaun das Neves dehan.
