Sr. Prezidenti nasaun ida ne’e nasaun dependenti ka nasaun ida soberanu duni,”hateten Deputadu Antonio Cardojo, FREITILI, iha semana 4/10, iha Parlamentu Nasional, Dili.
Deputadu Cardozo kestiona iha plenaria parlamentar kona ba foin sasan konstrusaun, liu liu simentu, ne’ebe oras ne’e sa’e ona to’o $6.75 saka ida.
Deputadu ne’e mos kestiona kona ba servisu ministeriu kompetente atu fulan tolu-tolu kontrola material importasaun.
“Hau hakarak sujere ba ita hotu liu-liu ba komisaun kompetente hare tok konaba presu ekonomia sira nebe mak aumenta ba bebeik,” nia haktuir tan.
Tuir nia Toko sira iha kapital Dili, liu liu Toko Lay no Toko Vitoria hasae nia presu tuir nia hakarak.
“Ita hakarak husu los impaktu saida mak bele afeta ekonomia hodi estabele nia presariu nebe semana ida sae, semana ida sae.”
Tuir nia katak folin material konstrusaun ne’ebe sae babeik signifika katak laos atu ajuda povu maibe atu oho povu wainhira povu hakarak hadia nia uma.
Deputado Cardozo haktuir tan katak simentu saka ida ho nia folin $5.30, hafoin semana ida aumenta fali ba $5.50 no iha semna kotuk aumenta to’o $6.75.
Entertantu Deputadu Manuel Tilman hateten katak atu kontrola konaba material konstrusaun ninian iha diresaun ida konaba diresaun fiskalijasaun ekonomika.
“Sira ne’e, Lei iha sira nia liman, konaba Sementi, Besi sira ne’e, iha produtu sanulu mak iha neba,” Deputadu Tilman hateten.
Nia hatutan tan katak se karik diresaun ne’e la implementa lei ne’e, sei ba kaer Ministeriu nebe mak tama iha diresaun fiskalijasaun ninian.
“Maske Timor-Leste adopta sistema Merkadu Livre maibe iha espekulsaun nebe ke krime,” Deputadu Tilman dehan tan.
Iha fatin hanesan Deputadu Lucas da Costa hatutan tan katak, iha ona organijasaun ida nebe mak iha Governu nia laran atu kontrola Material konstrusaun ne’e .
“Organijasaun ne’e iha ona Sr. Julio Alfaro nia komando, mas organizasaun ida ne’e ne’e mos ita larona nia iis tiha fali ona,” Deputadu da Costa hateten. “Tanba ne’e mak material konstrusaun iha merkadu komesa sai fuik fali ona.”
Tuir Deputadu da Costa maske Timor-Leste adopta sistema Merkadu Livre maibe la signifika katak Merkadu Fuik .
“Livre mas tenki sivilijadu, labele livre sai fuik, iha ita nia merkadu ne’e hahalok barak mak sai tiha fuik ona.”
Nia haktuir tan katak maske Merkadu Livre maibe tenki kontrola nafatin, se lae merkadu sai tiha fuik.
“Merkadu livre signifika katak kompetisaun livre (Persaingan bebas) maibe kompeteisaun livre ne’e mosu ho regras.”
Deputadu da Costa hatente katak Teoria Merkadu Livre mosu iha Amerika tanba sistema kapitalista mak defende merkadu livre ne’e.
“Kontrola merkadu livre ne’e sira iha lei ida naran Anti Trush para fo hanoin ba ema sira iha merkadu laran labele sai fuik.”
