2012: sei implementa lian materna iha eskolas primeiru siklu iha TL

0
139
Asesor Lian Ministeriu Edukasaun Agustinho Caet hateten 2012 lian materna implementa iha ensino baziku iha primeiru siklu,hahu uluk iha distritu 3.

Asesor Lian Ministeriu Edukasaun Agustinho Caet hateten 2012 lian materna implementa iha ensino baziku iha primeiru siklu,hahu uluk iha distritu 3.
Atu alunus sira iha primeiru siklu bele ativu liu tan iha prosesu aprendijazen, governu liu husi Ministeriu Edukasaun sei implementa  lian maternal ne’ebe hahu uluk iha distritu 3 iha 2012.
“Ami koko atu implementa uluk iha distritu 3,liu-liu ba alunus sira iha ensino baziku iha primeira siklu husi klase 1 to’o klase 4 deit, profsores sira sei hanorin ho lian maternal ne’ebe labarik sira komprende no hatene nune’e bele ativu liu tan iha prosesu aprendizajen,”hateten Agustinho Caet, Asesor Lian iha Ministeriu Edukasaun, semana kotuk (08/09) iha Vila verde,Dili.

Nia hatutan, implementasaun lian dialetu iha primeiru siklu la’os iha eskola hotu-hotu maibe iha area ne’ebe identifika katak alunus sira lahatene liu koalia no kumpriende lian Tetun.
Distritu 3 ne’ebe identifika ona atu implementa uluk lian maternal ne’e mak Distritu Lospalos, Manatuto no Distritu Oe-Cusse.
“Ami hili Distritu 3 ne’e liu-liu eskola sira ne’ebe iha liu area rural labarik sira lahatene koalia Tetun, entaun prosesu aprendizajen entre alunus ho profesores ladun ativu e material ne’ebe profesores sira fo ladun transforma ho diak tanba labarik sira lahatene Tetun, tanba ne’e ami hakarak implementa sira nia lian rasik nune’e labarik sir abele ativu liu tan iha prosesu aprendizajen,”nia hatutan.
Caet afirma, antes implementa lian maternal iha ensino baziku liu-liu iha primeiru siklu,sira mos halo ona estudu barak iha nasaun balun ne’ebe implementa mos lian maternal iha eskola hanesan Filipina.
“Foin dadauk hau rasik ba to’o iha Filipina hodi hare direitamente kona-ba implementasaun lian Tboli (lian dialetu) ne’ebe hanorin iha eskola ensino baziku iha primeiru siklu, e hau hare kapas teb-tebes, labarik sira iha antuziasmu maka’as hodi partisipa prosesu aprendizajen ho diak, profesores husu sira responde e iha interasaun ne’ebe diak entre profesores no alunus,”nia dehan.
Ho referensia ne’ebe iha, Caet esperansa katak ho implementasaun lian Fatuluku (Lospalos), Galolen (Manatuto) no lian Baikenu (Oe-Cusse) iha primeira siklu sei hetan susesu.
Tuir nia, implementasaun lian maternal ka lian inan ka dialetu iha primeiru siklu ne’e hanesan parte ida atu promove kultura no identidade Timor nian iha setor edukasaun.
Kona-ba livrus ba lian 3 ne’e, Caet afirma livrus halo hotu ona e hein para atu implementa deit iha eskola hirak ne’ebe identifika tiha ona “espera katak liu husi ida ne’e it abele susesu no bele dada labarik sira ne’ebe lahatene Tetun bele hatene no kumpriende lian Tetun,” nia esperansa.
Nia hatutan, antes implementa lian maternal iha distritu 3 ne’e, nia parte servisu hamutuk peskiador sira husi academia nian hodi halo peskiza ba fator ne’ebe sai impedementu ba prosesu aprendizajen iha eskola liu-liu iha ensino baziku.
“Serteza lolos hau ladun hatene, maibe iha sira nia relatoriu hau konsege hare, sira halo peskiza iha 25 eskolas ensino baziku iha teritoriu tomak, katak prosesu aprendizajen ladun efetivu tanba labarik barak liu-liu area remotas lahatene lian Tetun no Portugues,”nia informa.
Iha sorin seluk tuir membru Komisaun F Parlamentar, Deputadu Francisco de Araujo, katak antes implementa lian maternal iha ensino baziku, ME presiza konsulta ho entidade tomak tanba Parlamentu rasik kontra ba planu ida ne’e.
“Ne’e ita kria fali buat sukuisme ida iha ita nia rain, dalaruma galolen mai ho galolen, mambae mai ho mambae, makasae mai ho makasae no lian seluk tan,ne’e hamosu desentendementu entre sira iha prosesu aprendizajen, tanba ne’e antes implementa ministeriu tenke halo konsulta ho entidade hotu, se la’e mak sei kria problema bo’ot iha future, tanba so lian Tetun mak bele halibur ema Timor hotu, la’os lian maternal,”nia preokupa.
Entretantu iha parte seluk  Sekretariu Jeral Partidu Fretilin, Marii Alkatiri hateten implementa lian maternal iha ensino baziku halo labarik sira sai beik.
“Ne’e halo labarik sira sai beik fali, tuir loos sira aprende lian Tetun no Portugues,”nia dehan
Iha parte seluk bainhira jornalista koko konfirma asuntu ne’e ba iha Diretor Nasional  do Ensino Baziku Alfredo de Araujo maibe lakonsege tanba laiha fatin.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here
Captcha verification failed!
CAPTCHA user score failed. Please contact us!