Xefe Estadu Maior Jenerál F-FDTL, Tenente Falur Rate Laek hateten, jornalista na’in-lima hanaran Balibo-five sira mak halo sakrifísiu boot hodi defende liberdade imprensa no kontribui ba prosesu ukun rasik an Timor-Leste.
“Jornalista Greg Shackleton, Gary Cunningham, Malcolm Rennie, Tony Stewart, no Brian Peters, sira ne’e ariska sira-nia vida hodi konta istória Timor-Leste iha tempu okupasaun, sai nu’udar aliadu krusiál iha luta povu timoroan nian. Bainhira mundu hakarak ita invisível, sira mak buka ami iha ai-laran no hasoru malu ho gerrilheiro FALINTIL sira,” hatete tanente Jeneral Falur Rate-Laek iha Reflesaun tinan 50 ba trajédia iha Balibo.
Nia hatutan, sira-ne’e inklui jornalista internasionál no nasional hanesan Francisco Borja da Costa, Adelino Gomes husi RTP Portugal, Kamal Bamadhaj, Max Stahl, Sakamoto, Agus Mulyawan, Muki, Sahe Bernardino Guterres Berekai, Sander Thoenes, no barak liu tan. Sira ne’e, mak sai narradór internasionál husi rezisténsia timoroan iha tempu susar.
Jeneral Falur hateten katak, jornalista sira-ne’e la’ós observadór de’it, maibé parte importante husi luta diplomátika povu timoroan.
“Sira mak mikrofone ba ita-nia rezisténsia, mundu nia matan ba ita-nia terus no esperansa,” nia aumenta.
Falur mós subliña katak imprensa iha tempu ne’e sai hanesan embaixadór silensiu ba povu Timor-Leste.
“Bainhira ita laiha lian, sira mak ko’alia ba ita, bainhira ita hakarak mundu haree ita, sira mak ita-nia matan,” hatete nia tan.
Nia mós lembra, kontribuisaun jornalista sira ne’ebé ajuda atu infiltra informasaun no mobiliza solidariedade internasionál tanba onra ne’e la’ós de’it ba papél imprensa nian, maibé ba papél sagradu atu hateten lia-loos.
Nia hateten, referendu istóriku 30 Agostu 1999, ne’ebé 78% povu timoroan vota ba independénsia, prova katak lia-loos sei la bosok no jornalista livre sira kontribui ba mundu atu haree korajen povu nian.
Iha fatin hanesan Sekretáriu ba Sekretariadu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) Expedito Dias Ximenes hateten Balibo, fatin istóriku ne’ebé no sakrifísiu boot, tanba ba jornalista na’in-lima, ariska sira-nia moris hodi konta verdade kona-ba Timor-Leste.
Nia dehan, iha knua ne’e, sira hatudu espíritu metin ho povu iha rai ne’ebé sira mesak la hatene loos.
“Knua isoladu ida-ne’e halo jornalista sira susar loos atu tau hela informasaun husi terreno, hodi tau ba iha redasaun iha Austrália, atu bele halo transmisaun ba realidade Timor Portugés iha tempu okupasaun, sira-nia ezemplu hatudu konsiensia profissional boot no kompromisu ba verdade,” nia afirma.
Nia esplika, iha dokumentáriu kona-ba kazu Balibo, momentu ikus hatudu jornalista Greg Shackleton halo gravasaun “stand up” antes mak sira moris halakon.
“Ohin loron komemora tinan 50 hosi kazu Balibo, maibé mistériu kona-ba fatin loos sira-nia isin sei kontinua la hetan klasifikasaun,” nia haktuir.
Nia apela, timoroan hotu atu fó omenajen ba jornalista Balibo-5, no hatudu respeitu ba jornalista hotu Timoroan no estranjeiru ne’ebé iha tempu okupasaun fó kontribuisaun boot hodi transforma Timor-Leste sai nasaun independente no soberanu.
