Kordenador Jeral Komisaun Nasional Responde Emerjensia COVID-19, Doutora Odete da Silva Viegas rekunhese jestaun iha fatin kuarentina seidauk tuir padraun Organizasaun Mundial Saude (OMS) nian tanba ema nain rua iha kuartu ida, maibe governu halo ona esforsu buka tan fatin hodi tau ema ida iha kuartu ida tuir protokolu kuarentina nian.

Nia konsiente katak tau ema ida iha kuartu ida ne’e diak ba profesional saude sira atu kontrola no efetivu atu prevene transmisaun virus, maibe realidade fatin ne’ebe dadaun ne’e iha hamutuk 14 deit la sufisiente atu akomoda ema ida iha kuartu ida tanba ema kuaze 800 resin ona mak kuarentina.
“Ita akomoda ema rua kuartu ida, maske la tuir kriterio kuarantina nian, nune’e ba oin buat hotu lao diak, fatin iha ita lao tuir kriteria ne’ebe OMS fo. Maibe ba ema sira ne’ebe isin rua, antesedente moras, no idozu ho idade 60 ba leten, ita konsidera no tau sira iha fatin apropriado,” nia hateten iha Centru Convensaun Dili.
Nia dehan iha kuarentina sidadaun balun dezenvolve sistomas COVID-19 tanba ne’e tenke hasai husi kuarentina ba tau iha sala izolamentu atu profesional saude sira bele hasai amostra hodi halo teste no halo oservasaun mais intensivu liu tan.
Nia hatutan sidadaun sira ne’ebe hela iha kuarentina maioria estudantes, trabalhadores no sidadaun baibain ne’ebe ba visita familia iha estranjeiru.
Nia informa durante hela iha kuarentina loron 14, governu sei responsabiliza ba alimentar sidadaun sira nian no nesesidade baziku sira seluk.
Bazeia ba dokumentu protokolu karantina COVID-19 husi OMS, katak kuarentina ne’e regulariza iha Regulamentu Sanitaria Internasional 2005, maibe iha artigu 3 hateten tenke nafatin respeita dignidade, direitu humanu no liberdade ema nian.
Iha dokumentu ne’e hakerek regulamentu iha kuarantina tantu fatin kuarantina, hotel, asrama no fasilidade publiku no privado sira seluk, nune’e mos uma tenke garantia kuartu ida ba ema ida kompletu ho haris fatin, se fatin lasufisiente kuartu ida kama rua, maibe tenke distansia 1 metru. Alende ne’e kontrolu infeksaun ambiente, distansia social, ekipamentu protesaun no alimentasaun inklui bee no saneamentu baziku tenki mos iha.
Iha parte seluk, observasaun sidadaun Antonio do Karmo katak situasaun ida ne’e akontese, liu-liu ema nain 2-3 kuartu ida iha kuarentina tanba durante ne’e laiha planu ida ne’ebe feitu atu bele orienta linha ministerio sira halo preparasaun hanesan fatin kuarentina no izolamentu.
Nia fo ezemplu virus ne’e detekta positivu ida iha rai laran maka governu hakfodak buka fatin kuarentina no halo sosializasaun ba publiku kona ba perigu pandemia ida ne’e.
“Pandemia mai tiha ona foin ita preokupa buka fatin kuarentina no izolamentu. Laos hanesan ne’e, ida ne’e maka ita falha. Kazu iha tiha ona foin ita buka hotel sira tau ema, la preokupa medida sira iha kuarentina oinsa, povu mos lahatene kuarentina no izolasaun,” nia preokupa.
Nia dehan Timor-Leste hanesan nasaun foun ne’ebe adapta an iha mundu intermus asuntu ekonomia no seluk tan presiza iha planu kontinjensia ida ne’ebe proprio no legaliza husi governu kona ba surtu pandemia sira atu bele iha ekipa ne’ebe fiksu no orsamentu ne’ebe alokadu halo servisu tanba movimentu ema iha aero no fronteira sei makas liu tan no risku ba transmisaun moras mos a’as, liu-liu surtu sira.







