Ministerio Edukasaun (ME) kontinua produs livrus manual ba profesores ho estudante sira atu uza iha prosesu aprendizajen.
Diretor Jeral iha Ministerio Edukasaun (ME), Antoninho Pires hateten uluk iha politika ida katak kada estudante ida tenke iha materia ho livro ida maibe to’o agora ida ne’e seidauk bele realize tanba kestaun orsamentu.
“Ita nia finanseiru no rekursu humanus ne’ebe sei limitadu, entaun ita halo em fazeada deit,” nia hateten, iha Dili.
Iha 2013-2014 ne’e, nia hateten alunus nain rua uza lisuk livro ida kada material tanba seidauk iha kondisaun para kada estudantes iha livru ida ba kada materia.
“Ministerio dadaun ne’e produs hela manuais sira ne’e atu bele kompleta ba iha estudante no mos ba professor sira,” nia hateten.
Nia dehan, livro ne’ebe mak sira produs ne’e depende ba materia, balun bele hakerek no produz iha rai laran, balun hakerek no produs iha rai liur hanesan iha Portugal.
Depende ba grau ensino aprendizajen, nia dehan ba eskola Ensino Baziku Filial bele hakerek no produz iha Timor, Ensino Baziku Sentral no Sekundario sira hakerek ho produs iha Portugal.
“Iha Ensino Sekundario sira ita fahe ona materia ba Siensia Naturais maka Matematika, Fisika, Biologia, Kimia no Siensia Sosiais maka Historia, Geografia, Sosiologi, ida ne’e ita labele produs iha ne’e tanba ita nia rekursus la to’o,” nia dehan.
Kona ba livrus ne’ebe hakerek no atu produs iha Portugal, nia dehan sira haruka mai Timor hodi hare no halo analiza, prova katak tuir dunik kontexto no sosio-kultural Timor nian ka la’e, depois mak aprova hodi produs.
“Livro ne’ebe mak ita hakerek no produs iha Timor ne’e husi kompania Timor oan ida mak manan konkursu hodi produs livro ne’e,” nia dehan.
Nia dehan, livro ne’ebe produs ne’e depende ba kapasidade orsamental ne’ebe mak iha, estado liu husi governo hato’o mai Ministerio Edukasaun.
“Oinsa maka ita bele tetu hodi produs numero de livros ne’ebe mak ita presiza tuir numeru estudantes,” nia dehan.
Nia hateten, livro ne’ebe produs iha Portugal ne’e balun hotu ona, fiar katak iha tempo badak nia laran bele hotu no haruka mai Timor atu bele halo distribuisaun ba eskola sira.
Entretanto Sekretario Nasional Rede Edukasaun Timor-Leste Coalition for Education (TLCE), Jose Monteiro hateten eskola iha area rurais barak maka seidauk iha livro atu professor sira uza hanorin alunus.
“Ami halo monitorizasaun ba iha eskola sira iha area rurais Baucau, Postu Admistrativo Quelicai nian, iha foho Matebian hun ne’e laiha livro no mos professor ida mak hanorin iha ne’eba,” nia dehan.
La’os ne’e deit, nia dehan kuaze ke eskola hotu iha area rurais laiha livros e professor sira difisil tebes atu hanorin alunus ho kualidade.
“Ministerio Edukasaun tenke tau prioridade ba iha area edukasaun tanba ita dehan labarik sira mak futuru nasaun nian maibe eskola livros laiha,” nia dehan.







