Diretor Nasional Florestal No Bee, Adalfredo do Rosario Fereira hateten diresaun florestal sei la no nunka fo lisensa ba komunidade sira ne’ebe hakarak tesi ai ba sunu nian, labele tesi ai arbiru liu-liu iha Dili laran.
“Ami so fo deit lisensa ba ema ne’ebe tesi ai atu halo konstrusaun ruma ou atu fa’an ba ema sira ne’ebe halo mebel, no mos ba ema ne’ebe tesi ai atu halo lia mate, la’os ba tesi ai atu sunu nian,” nia hateten, iha Dili.
Nia mos husu ba komunidade sira, liu-liu iha Dili laran atu labele tesi arbiru sem iha surat lisensa husi Diresaun Florestal, tenke iha konsiensia rasik.
Tuir nia, komunidade sira kontinua tesi no sunu rai arbiru tanba sira menus de informasuan kona ba lei baziku florestal nian ne’ebe iha.
“Sensibilizasaun husi diresaun jeral mak seidauk to’o ba sira,” nia rekonese.
Entretantu Diretora Agrikultura Munisipiu Dili, Natalia M. Dias Ximenes rekonese katak komunidade barak mak kontinua tesi ai arbiru e pior liu tan ai hirak ne’e la’os tesi iha sira nia to’os ga kintal laran, maibe ai sira iha foho lolon sira ne’ebe iha.
“Ita tesi hela deit ai hirak ne’e no bainhira udan tun bee la hela metin iha rai laran tanba ai mahon laiha,” nia kestiona.
“Agora ita kuda fali mos, rai la bokur ona.”
Alende ne’e, nia dehan tesi aihoris ho arbiru bele hamosu erosaun no inundasaun hanesan degradasaun, bee matan sira maran lalais bainihira udan mai tarde, e mos akontese rai monu iha tempu udan no seluk tan.
Tanba ne’e, tuir nia problema tesi ai horis arbiru ne’e problema bo’ot ida ne’ebe presiza tau atensaun maximu, liu-liu iha tempu bailoron naruk hanesan akontese dadaun ne’e, rai maran iha fatin-fatin.
Tuir Lei UNTAET 17/2000, bandu ona atu labele tesi no esplorasaun ai ho arbiru, enkuantu iha dekretu lei no.5/2016 kona ba protesaun ba area protejidu sira ne’ebe iha.
“Iha lei baziku florestal nian 61 kona ba meiu ambiente, ita tenke kuidadu ambiente, enkuantu numeru 139 kona ba rekursu naturais nian,” nia dehan.
Iha parte seluk, Julio Soares nudar komunidade ne’ebe durante ne’e moris husi fa’an ai iha karosa ne’ebe lor-loron haleu sidade Dili, hateten nialaiha servisu seluk alende fa’an ai hodi sustenta familia uma laran.
“Se hau la fa’an ai, entaun hau nia oan sira labele ba eskola tanba hau laiha servisu,” nia hateten.
Nia labele sosa fugaun ou gas hodi tein ba loron-loron nian tanba kbi’it lato’o e alende ne’e sira mos laiha konesementu uza buat hirak ne’e.
