Rezultado peskiza Universidade National Timor –Lorosa’e (UNTL) ho Universidade La Trobe Australia hatudu katak maioria parteiras laiha konesementu ne’ebe diak ba lei kontra violensia domestika.
Peskizadora UNTL Lidia Gomes, hateten atendimentu ne’ebe parteira sira fo durante ne’e bazeia deit ba sira nia konesementu, sira seidauk hetan formasaun ne’ebe aproriadu kona ba oinsa atende vitimas violensia bazeia ba jeneru.
Nia dehan, peskiza ne’e hatudu parteira ne’ebe hetan ona formasaun balun husi organizasaun local, sira nia atendimentu diak in termus tratamentu no halo akonselamentu ne’ebe kontribui tebes ba vitima sira, e sira ne’ebe la hetan formasaun atende ladun diak.
“Parteira sira husu ho hakraik aan atu fo treinamentu ba sira, tanba durante ne’e sira fo atendimentu tuir deit sira nia hatene no bazeia ba sira nia konesementu esperiensia individual ne’ebe iha,” nia hateten hafoin partisipa iha serimonia lansamentu relatorio iha salaun Auditoriu UNTL, Dili.
Relatorio ne’e kona ba harii kualidade saude primaria atu responde ba violensia hasoru feto liu-liu parteira sira nia kuinesementu no presiza.
Alende ne’e, nia dehan iha mos fatores seluk hanesan limitasaun rekursu humanus no espasu ba parteira sira atu halo akonselamentu ne’ebe diak liu tan ho vitimas.
Nia mos sujere, ba organizasaun lokal sira ne’ebe servisu iha area kapasitasaun atu halo revisaun ba giaun formasaun violensia bazeia ba jeneru nian, tanba matadalan ne’ebe uza durante ne’e la refleta ba situasaun real ne’ebe iha.
Peskiza ne’e hala’o iha munisipio Baucau, Dili no Liquisa tanba dadus demography health survey 2010 hatudu munisipio tolu ne’e iha prevalensia violensia hasoru feto aas.
Total parteira iha Timor –Leste hamutuk 782 ne’ebe hala’o servisu iha instituisaun governu no klinika privado sira.
Iha parte seluk, Dekanu Fakuldade Medisina Siensia da Saude UNTL, João Martins hateten objetivu husi peskiza ne’e atu husu hanoin parteira sira nian kona ba asistensia saude ba vitima sira tanba parteira hanesan ema primeiru ne’ebe fo atendimentu ba feto.
Nia dehan, parteira sira nia konesementu kona ba implikasaun violensia ba saude ne’e diak tebes, maibe iha aspeitu asistensia legal minimu tebes liu –liu bainhira identifika kazu, lahatene atu refere ba see?.
“Presiza hakbi’it sira nia konesementu atu sira bele fo atendimentu ne’ebe diak ba inan feto sira ne’ebe hetan konsekuensia husi violensia bazeia ba jeneru,” nia hateten.
Alende ne’e, nia hateten universidade UNTL mos hanoin ona atu introdus mos informasaun violensia bazeia ba jeneru iha kurikulum ensino superior liu –liu departamentu saude nian hodi prepara estudante sira ho diak, fo atendimentu ne’ebe diak ba vitima sira bainhira hala’o servisu profisaun nian iha tereinu.
Entretantu, Prezidente Board Rede Feto Timor –Leste, Judit Ximenes hateten ne’e responsabilidade Ministerio Saude nian tanba iha planu asaun national ba violensia bazeia ba jeneru ne’e hatuur klaru papel ministerio ida diak atu kapasita nia funsionario sira.
“Parteira sira mak tenke husu ba ministerio para kapasita sira iha area forensic nian no fahe informasaun kona ba violensia bazeia ba jeneru,” nia hateten.
Nai hateten, violensia hasoru feto no labarik ne’e krime publiku tan ne’e ema hotu inklui parteira sira ne’ebe iha informasaun ruma kona ba violensia tenke hato’o keixa ba polisia.
