Sentru Quesadhip Ruak hamutuk ho sosidade sivil ne’ebe tau matan ba sistema judisiariu durante ne’e inklui instiuisaun judisiariu sira hala’o diskusaun hodi valorize justisa tradisional.
Fundadora Sentru Quesadhip Ruak (SQR), Isabel Fereirra, hateten diskusaun ne’e ho objetivu buka hanoin hamutuk hosi Timor oan rasik, tuir kultura Timor no tradisaun justisa ne’ebe diak ba povu Timor-Leste.
“Ita tuur hamutuk diskuti, justisa saida maka ita hakarak, modelu justisa saida maka ita hakarak, hanesan iha fatin balun, sira kombina justisa tradisional no justisa formal,” Fundadora SQR, Isabel Ferreira hateten, iha Palasio Prezidente Nicolao, Lobato, Dili.
Durante ne’e, nia dehan, Comisaun Acolhamentu Verdade no Rekonsiliasaun (CAVR) iha dirasaun Prosesu Rekonsiliasaun Komunitaria aplika ona justisa tradisional hodi resolve problema ki’ik sira ne’ebe akontese iha sosiadade nia le’et.
“Hanesan krimi mais bele resolve iha prosesu rekonsiliasaun komunitariu, kuandu suspeitu-vitima bele simu malu, entaun bele tesi lia ne’e no la presiza lori ba tribunal,” Fereira hateten.
NGO nasional ne’ebe involve iha diskusaun ne’e mak hanesan Judicial System Monitoring Program (JSMP), Asosiasaun Hak, CAVR, Prokurador Ministeriu Publiku inklui Juis sira iha Tribunal.
Diretor Ezekutivu JSMP, Luis Oliveira Sampaio, ne’ebe partisipa iha diskusaun ne’e, hateten justisa tradisional durante ne’e la’o ona, maibe povu balun seidauk hetan justisa.
“Tanba ne’e prezident hakarak hamoris ita nia pratika justisa tradisional ne’ebe durante ne’e ezizte ona,” Diretor JSMP Sampio hateten.
Nia dehan, bele aplika justisa tradisonal, maibe kriteria tenke klaru, rekerimentus, nia limitasaun hanusa, situasaun sira ne’e presiza estuda hotu.
Iha parte seluk Juis Duarte Tilman, hateten justisa tradisional ne’e bele aplika mos tanba konstitusaun rasik fo fatin atu hamoris valores tradisional ne’ebe uluk iha kedas ona.
“Tanba ne’e ita tenke pratika duni,” Juis Tilman hateten.
