Koligasaun Direitu Labarik (KDL) no Timor-Leste Coalition for Education (TLCE) konsidera estatmentu Vice Ministru Edukasaun Ensino Sekundario, Virgilio Smith kona ba kazu abuzu seksual professor ba aluna iha eskola Colegio Sao Miguel la edukativu, tanba defende fali.
Program Manager TLCE, Matias dos Santos, hateten deklarasaun ida ne’e la fo protesaun ba estudantes feto iha eskola, maibe loke fali oportunidade ba edukador sira atu viola estudantes feto nia direitu.
Deklarasaun Vise Ministru Smith ne’e publika iha jornal diariu Timor Post (09/01/2014), dehan “O mane ka o feto? Mane ne’e mane. Ema buifeto mak la gosta buat ne’e,”.
Nia hateten, ida ne’e hatauk aluna sira atu ba eskola tuir prosesu aprendizajen, tanba lider politiku ne’e fo atuorizasaun ba professor sira atu halo violasaun ba alunus sira.
“Ida ne’e lia fuan ne’ebe la edukativu iha publiku no la proteze direitu labarik nian iha eskola no fo lejitimidade ba autor sira nafatin halo asaun sira ne’e iha eskola hotu, tanba deklarasaun sira ne’e ema edukador, ministru ida mak deklara ba publiku,” PM Santos proekupa, iha Kaikoli, Dili.
Ho liafuan ida ne’e, nia hateten, bele halakon konfiansa inan aman estudantes feto sira nian atu sira oan ba eskola.
Entretantu reprezentante KDL, Honorio Soares Almeida, hateten ho deklarasaun husi Vise Smith ne’e, hatudu katak estadu Timor-Leste viola ona prinsipiu Konvensaun Internasional Direitu Labarik ne’ebe ratifika ona iha tinan 2003.
Maske sira laiha forsa atu foti sansaun hasoru Vise Smith, maibe nia dehan, sira sei inkaixa situasaun ida ne’e iha relatoriu Children Right Convention (CRC) sombra kona ba programa no politika governu ba labara iha Timor-Leste ba komite iha Jenebra, iha tempu badak.
“Ami sei inkaisa asuntu ida ne’e ba iha relatorio versaun sosiedade sivil ne’ebe ami sei submete ba Jenebra mak sei justifika,” nia dehan.
KDL mos rekomenda ba Primeiru Ministru atu toma medidas ba membru governu ne’ebe hasai lia fuan la edukativu iha publiku no husu Parlamentu Nasional atu bolu Vise Ministru Smith hodi halo justifikasaun ba publiku kona ba delarasaun sira ne’e, tanba hatauk povu.
Iha parte seluk, komunidade Jefrino Baptista, sente preokupa ho situasaun ida ne’e, tanba ikus-ikus ne’e iha kazu abuzu seksual no violasaun seksual barak mak mosu ona iha publiku ne’ebe involve mos profesores balun perigu liu tan iha futuru liu –liu labarik feto sira tanba membru governu balun deklara iha publiku katak ne’e normal.
“Hau hanoin lia fuan oituan sira hanesan ne’e mak bele estraga imagen nasaun nian ema bele hanoin to’o buat ne’ebe ita la espera,” nia hateten.
