Afonsu Gomes, nudar aman husi saudozu Sebastiao Gomes sente triste, ho hahalok joventude ohin loron nian ne’ebe buka deit oho malu no la banati tuir ezemplu joventude uluk (12 Novembru 1991) nian ne’ebe luta maka’as ba ukun rasik an ida ne’e.
Nia konta, uluk (okupasaun Indonezia), joventude sira husi lorosa’e to’o loromonu iha hanoin ida deit, oinsa mak bele liberta rai ida ne’e husi okupasaun Indonezia,maske sira tenke selu ho ran hodi hetan independensia no ohin loron ukun an ona, maibe tansa mak tenke oho malu nafaftin.
Nudar aman, nia sente triste tanba tenke lakon oan mane mesak ne’ebe nudar osan mean ba sira (inan-aman), maske nia mate la saugati.
Nia dehan, espiritu joventude ohin loron la hanesan espiritu joventude sira uluk nian.
“ Joventude agora kaer mak samurai hodi oho malu, hau triste,” Gomes koalia ho triste, iha komemorasaun loron 12 Novembru, iha Santa Cruz, Dili.
Saudozu Sebastiao da Costa alias Lacu-Uai mate iha 28 Outubru 1991 iha Igreja Motael nia oin hafoin hetan tiru husi military Indonezia iha momentu ne’eba.
Nia dehan, saudozu Sebastiao ho nia maluk sira uluk ne’e hamutuk, la’o to’o oinsa mos sira sempre hamutuk, tanba saida mak joventude ohin loron nian gosta mak kaer samurai.
“Hau mos uluk terus nain ema kastigu hau to’o iha Atauru,hau nia maluk sira mak katuas Falur,Ular Ri’ik,Fera Bulak sira ba ai laran, ami hela ema dezarma tiha ami kastigu to’o iha Atauru ne’eba,”
Tanba ne’e nia husu ba joventude sira (ohin loron) tenke hamutuk hodi servi rai Timor, servisu rai Timor presiza ema matenek.
“Imi tenke ser buka matenek, labele halo tuir fali maluk sira hemu tua hodi sama rai buka fatuk, ne’e ladiak,” nia apela.
Entretantu Bispo Diocese Dili, Dom Alberto Ricardo da Silva, ne’ebe diriji misa 12 Novembru 2013 iha Igreja Motael, hateten ba sarani sira katak konsekuensia husi luta mak hasoru buat at barak.
“Ohin 12 Novembru masakre Santa Cruz, loron joven Timor oan as’wain sira ,” Bispo Dom da Silva hateten.
Nia dehan, tinan-tinan povu Timor selebra loron masakre Santa Cruz, tanba povu Timor hori uluk kedas povu as’wain.
“Masakre Santa Cruz, gasta osan mean murak Timor-Leste nian ne’ebe hakerek ho ran doben mane klosan feto ran Timor oan sira nian,” Amo Bispo dehan.
Bispo konta, molok akontese 12 Novembru 1991, dadersan deit mane klosan -feto ran rihun ba rihun nakonu iha Igreja Motael tuir misa.
Iha momentu ne’eba misa hahu iha dader, maibe la konsege tanba joven sira konfesa la para tanba ne’e mak misa tenke muda ba tuku 7:00 resin. Tanba sarani sira barak entaun misa hala’o iha liur.
“Nasaun Timor-Leste nasaun katolika maibe molok mosu 12 Novembru povu Timor halibur tomak lori nain feto nia futar ilhas (nain feto peregrina) la’o lemo-lemo ,la’o kalan to’o loron tun rai naruk to’o rai tatinis husi foho ba foho hodi vizita ba fatin hotu-hotu, husi Lospalos to’o Oe-Cusse no husi Suai to’o Atauru,” Amo Bispo dehan.
Hafoin akontesementu masakre Santa Cruz mosu vizita nain feto la’o iha distritu remata tiha ona mak akontese 12 Novembru ne’e.
“Ita husu grasa no tulun lalehan ba ita nia nasaun, ba ita nia ukun nain sira no povu tomak husi ki’ik oan to’o joven ,edukador sira,estudantes,enfermeiru ,doutor sira,sira moras no dadur iha kadeia,sira seguransa no militar sira, negosiante sira no sira sientista hotu-hotu fo liman ba malu halo progresu no unidade nia laran,” Amo Bispo fo apela.
Iha sorin seluk Jorge Duarte Gomes Belo, nudar primu husi saudozu Sebastiao da Costa, husu ba governu no estadu atu harii monument ba vitima 12 Novembru 1991, ne’ebe sakrifika ona sira nia vida ba ukun an ida ne’e.
