Asosiasaun Chega ba Ita lansa livru ho titlu “Esperiensia povu balu iha konflitu tinan 1975-1999”, ho intensaun atu fo komprensaun ba jerasaun foun sira kona ba lala’ok no impaktu husi violensia, nune’e sira bele hatene no hakribi violensia iha sira nia moris.
Diretora Asosiasaun Chega ba Ita (ACbit), Manuela Leong Pereira, hateten durante ne’e jovens barak mak gosta halo violensia, la respeitu ema seluk nia direitu, tanba sira laiha konesementu saida mak violensia.
“Hau hanoin importante mak ita konese diak liu impaktu husi violensia halo ita mos bele hakribi no fo valor ba ita nia moris ho paz no dame konsidera mos ema nia terus,” Diretora Pereira dehan, iha Farol, Dili.
Nia rekonese, katak oras ne’e dadaun foinsa’e barak mak lakohi buka atu hatene istoria sira ne’e, tanba governu rasik lakohi esforsu atu motiva foinsa’e sira hodi involve direitamente ba iha prosesu hotu kona ba rekolha informasaun tempu pasadu nian, pior liu vitima sira lakohi koalia sai buat ne’ebe akontese iha tempu uluk.
Livru ne’e hakerek husi foinsa’e nain 16, tanba ne’e nia motiva nafatin sira atu kontinua rekolha informasaun sira ne’ebe akontese iha tempu passadu, tanba liu husi esperiensia ne’ebe iha ema sira ne’ebe sai vitima no sasin ba violensia ida ne’e hakarak konta sai saida mak akontese iha tempu uluk ba jerasaun foun sira antes sira mate.
Iha fatin hanesan, Diretor Jeral Ministeriu Edukasaun, Antoninho Pires, apresia ho inisiativa ne’ebe foinsa’e sira iha, buka hodi hatene buat ne’ebe akontese iha tempu pasadu tanba tempu ona atu foinsae sira halo buat ruma.
“Ho referensia sira hanesan ne’e ami husi ministeriu edukasaun atu bele kontribui ba eskola sira atu alunus sira bele le no buka hatene saida mak akontese iha tempu pasadu,” nia dehan.
Nia hatutan, katak livru ida ne’e bele sai referensia ida ba povu Timor-Leste atu hare buat ne’ebe akontese iha tempu pasadu hanesan esperiensia ida hodi hakat ba oin ho iklima paz no dame.
Maibe, nia dezafia hakerek nain sira atu buka tuir hatene tanba sa akontese 20 de Agostu iha Dili ne’ebe to’o oras ne’e ema seidauk hakerek kona ba akontesementu ne’e sei iha vitima no sasin barak mak moris.
Entretantu, reprejentante Asosiasaun HAK, Xisto dos Santos, hateten ne’e hanesan inisiu ida ne’ebe HAK ho ACbit inisia. Iha buat barak mak presiza atu halo hodi rekolha informasaun sira ne’e atu antisipa, tanba vitima no sasin sira balun oras ne’e dadaun idade liu ona.
