Tuir estatistika Comisaun Acolhiamento Verdade e Rekonsiliasaun (CAVR) ne’ebe iha deskobre labarik hamutuk nain 4.000 mak haketak ho sira nia familia ho obrigatoriu husi militar Indonezia, durante okupasaun Indonezia.
Ativista Direitus Humanus iha Timor-Leste, Jose Luis Oliveira, hateten labarik sira ne’e haketak husi inan aman, tanba halai ses husi atakes, sai Tenaga Bantuan Operasional (TBO) ba militar no bainhira nia inan aman detein hela.
“Iha momentu ne’eba military Indonezia sira foti labarik ho obrigatoriu, ajuda sira halo operasaun depois la fila, balun ba tiha Indonezia no balun la hatene nia paraderu to’o agora,” ativista Oliveira dehan, iha nia aprezentasaun bainhira halo diskusaun publiku ho tema”Lori Sira fila ba Uma,” iha Salaun Yayasan Hak, Farol, Dili.
Nia hatutan, estadu iha obrigasaun atu ba buka tuir paradeiru labarik sira ne’e, tanba iha labarik barak mak oras ne’e dadaun sei moris iha Indonezia, maibe sira la hatene sira ne’e mai husi ne’ebe.
Nia fo ezemplu, iha kazu konkretu ida mak Vitor da Costa, labarik ida ne’ebe uluk military sira lori ba tiha Indonezia oras ne’e bo’ot ona hala’o servisu iha kompras Indonesia ne’ebe la hatene ona koalia lian Tetun.
Nia dehan labarik ne’e konsege sira indentifika no ajuda hodi buka nia familia iha Timor –Leste no hetan duni nia familia maibe ho situasaun ne’ebe ladun diak tanba familia konsidera nia mate ona no halo ona rate ba nia.
Alem de ne’e nia dehan, iha mos labarik lubuk ida mak iha tinan 1999 hela iha asrama ema estrangeirus nian,bainhira mosu krize sira lori labarik sira ne’e ba hotu iha Indonezia to’o ohin loron estadu rasik la hatene sira nia paraderu lolos.
Entretantu reprezentante ICRC Timor-Leste, Jean Jacques Putallaz, hateten sira iha komitmentu nafatin atu servisu hamutuk ho governu Timor-Leste hare ba kestaun ema lakon nian tanba ne’e importante tebes atu ratifika legislasaun nasional ema lakon.
“Iha tinan 2011 ami indentifika kazu ida iha Indonesia maibe ami labele halo buat ida ami foti deit notifikasaun hato’o ba familia katak labarik sira ne’e sei moris atu fila mai ne’e kompetensia estado nian,” dehan Nia.
Nia hatutan katak iha tinan hirak lu ba sira intrega ona dokumentus balun kona ba labarik nain 42 ba iha Ministerio Negosio Estrangeirus atu hare no fo atensuan maibe seidauk iha rezultadu.
