Editorial ne’e mosu tanba notisias ida ne’ebe foin dadauk fo sai liu hosi media Australia nian kona ba ema politika ida ne’ebe hatete katak imigrantes foun hotu ba Australia presiza aprende uza dezodorizante (ba kalilin) no aprende atu antri / hamrik tuir linha ho orden atu iha ikus bele sai sidadaun Australiano ne’ebe diak.
Nune’e duni katak iha Australia, tanba pais ida ne’e nune duni, la kleur ema politika ida ne’e tenki hasai fali nia deklarasaun no husu deskulpas no arrepende iha publiku nia oin kona ba nia lia fuan ne’e. Maibe issu rua ne’e mak hamoris editorial ida ne’e.
Los duni katak issin nia iis aat (BO) la bele duni no ema ruma nia falta hijiene la bele sai fali ema seluk nia problema. Bele ka la’e aseita BO…Somente wainhira nia rezulta hosi ema ruma nia moras kronika ne’ebe ema ida la bele kontrola maibe kazus hirak ne’e oituan deit no ita la hasoru lor-loron.
Ami senti ita barak mak servisu on, viaja hamutuk, ka hamrik iha oin ka kotuk ema ruma ho BO, no ida ne’e nunka agradavel. No iha nasaun Timor-Leste ne’ebe temperatura media lor-loron mak 30 graus selsius ba leten, ema la konsegue evita kosar. Nune katak iha BO oin oin iha ita nia nasaun ne’e, ida ne’e faktu ida.
Maibe iha Timor-Leste ema barak mak seidauk bele sosa dezodorizante (ba kalilin) tanba buat ne’e ida folin $1.50 ba leten, liu liu wainhira ita konsidera katak maioria Timoroan hetan menus 80 sentimus iha loron ida.
Ba situasaun ida ne’e aumenta tan katak iha rai laran la iha mos haris-fatin publiku (iha balun maibe taka ka la iha bee) atu ema bele harus hafoin lao lubuk ida iha loronmans okos no rai-rahun laran.
Nune duni karik opsaun ikus diak liu iha Timor-Leste mak evita grupus ema barak ne’ebe hobur iha fatin kloot ruma.
Pontu ida ne’e mak halo mosu ami nia pontu tuir mai, pontu ne’ebe ami la dun hatene katak cultural ka kondisionado. Nosaun hamrik tuir linha hein ita nia vez didiak…ka nosaun ida ne’ebe seidauk ezisiti iha Timor-Leste.
Evidensia presiza liu deit hosi Banku Nacional Ultramarino (BNU) wainhira fulan atu remata no assisti ema hobur malu iha banku oin atu koko tama ba banku laran, ka ita ba departamentu governu ruma, ka ita koko atu halo kartaun eleitoral…la iha linha ka sistema rasional ida iha fatin atu halo ida ne’e. Ita assisti deit mak ema dudu malu, hobur malu atu koko resolve sira nia moris.
Maske hafoin independensia tinan sanulu liu ba ita sei bele komprende ida ne’e, to’o pontu ida, tanba karik realidade mak nune durante tempu Indonesia, tinan sanulu liu ona ita kontinua halo nune mos demais. Ita la komprende tansa eskritorios no departamentus, bankus, sosiedade jeral seidauk hatene ka komprende katak hamrik tuir linha no tuir orden suporta profesionalismu diak no atendimentu kapas no hamenus stress. Ami senti la iha ema ida ne’ebe gosta liman sanulu tuda dokumentu ba ita nia oin dala ida deit.
Editorial la dun kulpa ka julga ema ne’ebe lor-loron tenki hobur malu hanesan animal maibe editorial ne’e akuza sira ne’ebe iha poder ka nia knar mak atu dezenhu sistema governasaun adekuadu.
Se ita la konsegue halo ema hamrik tuir linha ho orden oinsa mak ita bele hein katak ema ruma bele halao nia funsaun ho diak no ho efikaz? Ema hatene katak wainhira atu ba halo surat ruma ka buka atendimentu ruma sei hetan tratamentu hanesan animal. Nune mos karik ema ruma iha ossan, ka influensia, ka iha maluk iha laran, para ke nia ba sujeita nia aan atu hetan tratamentu nune, saida mak nia (ka ema barak) halo?
Nia sei koko haksoik hosi linha no tama hosi odamatan kotuk, ka vias naun-ofisiais.
Atensaun KAK (Komisaun Anti Korrupsaun) no isntituisoens no ema kompetente seluk, buat hotu hahu lui hosi muda kultura hamrik tuir linha ho orden….karik ema hotu tenki hamrik tuir linha ho orden, no ho dignidade, ho sistema iha iha fatin ne’ebe diak entaun karik KKN (Korupsaun, Koluzaun, Nepotismu) sei menus iha ita nia rai laran. Karik ema hotu presiza tuir linha ho orden, difisil oituan atu balun buka halao business liu hosi meza okos ka odamantan kotuk.
Hanoin balun atu hahu 2012. Boas Entradas 2012.
