JSMP analiza ba situasaun real ne’ebe iha hatudu katak komunidade barak inklui mos estudantes universidade sira, liu liu sira hosi Fakuldade de Direitu, nudar jerasaun foun ne’ebe estuda konaba Lei iha Timor-leste, seidauk hatene katak problema Violensia Domestika ne’e Krime Publiku tanba falta informasaun.
Hare ba problema ne’e Programa de Monitorizasaun do Sistema Judicial (JSMP) organiza seminariu ida ho estudantes Universiadade da Paz, UNPAZ, Fakuldade de Direitu ho tema Kombinasaun implementasaun Lei kontra Violensia Domestika ho Kodigu Penal Timor-Leste, husi perpestiva pratika no akademiku.
“Lei foun ne’ebe iha mak Lei Kontra Violensia Domestika ne’ebe atu promulga ho Kodigu Penal Timor-Leste nian ne’ebe promulga ona iha tinan 2009 tanba lei ne’e hanesan espiritu ida ne’ebe tenke kombina maibe ami fiar katak estudantes sira ne’e aprende,” dehan director ezekutivu JSMP, iha Universidade UNIPAZ Dili.
Diretor Oliveira hateten tan katak objetivu seminariu ne’e atu hasae kohesementu estudantes nian iha area juridika no halo koperasaun servisu entre sosiedade sivil no akademika atu bele hato’o perpestivaa pratika no akademika kona ba Lei Kodigu Penal foun ne’ebe iha no Lei Kontra Violensia Domestika.
Nia hatutan katak programa ne’e laos implementa deit iha UNPAZ maibe sira sei implementa iha Universidade seluk iha Kapital laran.
Iha parte seluk Prokurador Jose da Costa Ximenes nudar orador iha seminario ne’e hateten katak Violensia Domestika define iha Kodigu Penal nudar krime publiku ida.
Nia mos hataten katak selingkuh ho ema nia kaben mos konsidera katak Violensia Domestika tanba selingkuh sai provokator ba violensia domestika akontese iha uma laran. “Alende selingkuh factor seluk mak ekonomia uma laran maibe realidade ne’ebe iha dala barak akontese tanba selingkuh.”
Kona ba numeru kik resolve problemas Violensia Domestika liu hosi sistema formal ka Tribunal, nia mos hateten katak dala feen ho laen hato’o keixa maibe to’o iha Tribunal Distrital sira hotu nonok entau sai dezafius bo’ot ba ivestigador sira atu halo provas tanba atu kastigu ema tenke ho provas.
“Provas ne’ebe vale liu mak tenke koalia iha tribunal ne’e lei mak dehan kuandu sira nain rua nonok hotu entau rezultado absolve ema ne’ebe halo krime ne’e,” hateten Prokurador Ximenes.
Iha fatin hanesan DekanuF de Direitu, Guido Gonsalves Monis, hateten katak rezultado ba diskusaun ne’ebe realiza husi JSMP ne’e sai moralidade bo’ot ba estudantes universidade Fakuldade Direitu sira tanba relevante tebes ho material ne’ebe sira estuda durante ne’e.
“Husu ba JSMP se diak liu tan diskusaun ida hanesan kria nafatin iha tinan oin bele ho topiku oioin maibe relevante ho saida mak estudantes sira aprende,” dehan Dekanu Monis.
Tuir partisipante Jose da Costa, estudante Direito iha UNPAZ, nia senti aprende barak iha seminariu ne’ebe JSMP realiza.
“Tuir hau nia hanoin seminario ne’e importante tebes mai ami atu loke ami nai hanoin no aprende klean liu tan konaba implementasaun lei kodigu penal iha Timor-Leste,”dehan estudantes Jose da Costa.







