Sekretaria Estado ba Promosaun Igualdade (SEPI) durante ne’e prepara hela relatorio espesifiku atu aprezenta ba Konvensaun Eliminasaun ormas hotu-hotu Diskriminasaun hasoru Feto (CEDAW) iha areas Saúde no Edukasaun iha Timor-Leste halao workshop validasaun ho parseirus sira hosi Ministerio Saude (MS) no Organizasoens Sosiedade Sivil ne’ebe durante ne’e servisu iha area saude hodi halao konsultasaun ida no cross-cek data iha relatoriu laran molok atu submete.
“Ohin ne’e ami halao workshop validasaun ida ho parseiru no ministerio relevante hodi halo konsultasaun (cross-cek) fali informasaun no data ne’ebe hakerek ona iha relatorio CEDAW liu-liu iha area Saúde no Edukasaun ne’e tuir duni situasaun ne’ebe iha atu nune’e relatorio ne’ebe haruka ba iha komite CEDAW iha Nova York klaru no kompletu,” dehan Director Nasional Politika Dezenvolvimentu Jeneru (DNPDE), Armando da Silva, semana kotuk (23/11), iha Bebonuk, Dili.
Director da Silva hatutan katak relatorio espesifiku ba CEDAW iha area Saúde no Edukasaun ne’e nia prosesu preparasaun hahu kedas husi fulan Fevereiru tinan 2011, no espera katak iha fulan Dezembru Governu Timor-Leste bele submete ona ba CEDAW.
Dadus no planu estratejiku espesifiku Area Saúde ne’ebe hakerek iha relatorio ne’e mak Saúde Reprodutiva, Planeamentu Familiar, Inan-Oan no Mortalidade Infantil, no Saúde Mental.
Iha workshop ne’e mos realiza diskusaun ida entre SEPI, Sosiedade Sivil no Minsiterio relevante konaba dadus no informasaun ne’ebe parte SEPI rekoila. Iha diskusaun ne’e SEPI hetan kritika makas husi parte Ministerio Saúde tanba dadus no informasuan ne’ebe iha la relasiona ho implementasaun ne’ebe MS halo maibe sira rekuinese katak dadus no informasaun sira ne’e foti husi Organizasaun Nao Governmental (NGO) sira ne’ebe servisu mos iha area saúde.
“Tuir hau nia hare katak relatorio ne’e presiza ita tur hamutuk fila fali liu–liu komisaun organizadora no Ministerio Saude atu hadia fali molok haruka ba iha komite CEDAW iha Nova York atu koalia mos kona ba susesu bo’ot ne’ebe iha tanba Ministerio Saúde mak halo ne’ebe hetan supporta liman barak husi ONG sira maibe relatorio ne’e tenke hadia,” kritika husi chefe Departamentu Saúde Materna Infantil, Misliza Vital.
Iha parte seluk Chefe Departamentu Saúde Mental, Teofilo Tilman, hateten katak relatorio ne’e tenke hadia tanba relatorio ne’ebe atu submete ba komite CEDAW ne’e tenke klaru ne’eduni dadus no informasaun sira ne’ebe hakerek iha relatorio ne’e tenke sai duni husi Ministerio Saúde labele husi fatin seluk hanesan ONG sira.
“Hau ohin entrega ona dadus no planu estratejia ne’ebe Departamentu Saude Mental hatama ona ba komisaun organizadora atu bele hadia relatorio ida ne’e molok submete ba komite CEDAW iha Nova York,” dehan Cefe Tilman.
Nia hatutan katak se dadus no informasaun sira ne’e mai husi ema seluk entau hatudu katak Ministerio Saúde durante ne’e lahalo buat ida.
Rezultado husi diskusaun ne’e mak komisaun organizadora SEPI, Ministerio Saúde no ONG ne’ebe durante ne’e sai ministerio nia liman no lian iha komunidade sei tur hamutuk hodi bele halao segundu diskusaun molok relatorio ne’e submete ba iha komite CEDAW iha Nova York.
