Governu liu husi Ministerio da Saude (MdS) no Ministerio Agrikultura e Peskas hato’o komitmentu atu uza mekanismu aproximasaun One Health (saude ida) hodi kontrola no prevene moras hirak ne’ebe hada’et husi animal ba ema tama mai rai laran.
Vise Ministru Saude, Bonifacio Mau Coli dos Reis hateten importante tebes utiliza aproximasaun ida ne’e hodi bolu komponente hotu nia responsabilidade atu servisu hamutuk hodi haree ba ameasas saude ne’ebe iha.
Nia dehan, governu anterior elabora ona planu estrategiku implementasaun aproximasaun one health hodi identifika prioridade no kompetensias servisu ministerio kompotente sira, maibe seidauk finaliza.
“Governu iha komitmentu atu implementa, liu –liu ami hanoin tenke estabelese duni grupo ida atu halo kontaktu entre ministerio sira hodi fortifika diak liu tan implementasaun aprosimasaun one health ne’e iha ita nia rai,” nia hateten bainhira partisipa iha selebrasaun loron mundial moras Rabies iha Timor Plaza, Dili.
Nia dehan, servisu aproximasaun sira ne’e ne’e la’o tiha ona durante ne’e, liu husi haforsa sistema vijilansia epidemologia iha rai laran hodi bele detekta kazu sira ne’ebe mosu ho sedu no prevene kazu sira ne’e tama mai rai laran.
Entretantu, doutor Rui Maria de Araujo, eiz Primeiru Ministru no mos eiz Ministro Saúde, hateten mekanismu aproximasaun One Health ne’e mak oras ne’e dadaun Nasoens Unidas liu husi Organizasaun Mundial Saude (OMS) suporta implementa iha nasaun hotu hodi kontrola, prevene no kombate moras sira ne’ebe hadaet husi animal ba ema.
“Hau sujere, diak liu nomeia ema ida ba aproximasaun one health ne’e hodi halo servisu diak liu tan atu garantia moras ne’ebe iha animal labele da’et ba ema no sira ne’ebe seidauk tama mai ita nia rai prevene labele tama mai,” nia hateten
Nia dehan, moras ne’ebe hada’et husi animal ne’e la’os rabies deit, maibe moras barak ne’ebe perigu tebes ba ema nia vida.
Iha parte seluk, Reprezentante Organizasaun Mundial Saude (OMS), Dotor Rajesh Pandav hateten OMS kontinua nafatin fo suporta intermus tekniku no finanseiru ba ministerio rua ne’e hodi implementa aproximasaun one health.
“Ami fo suporta, dezenvolve kuadru estrategia nasional One Health nian, fo treinamentu ba pesoal saude no saude animal sira kona ba halo investigasaun ba kazu surtu no kombate rezistensia antimicrobial,” nia hatetne.
Nia espera, koordenasaun no kolaborasaun ne’ebe forte iha area vijilansia, prevensaun no kontrola moras zonotiku sira, inklui rabies iha Timor-Leste.
One health mak aproximasaun integradu, multisektoral ida hodi halo dezenho no implementa programa, politika, lejislasaun no peskiza sira iha seitor oioin, liu –liu komunika servisu hamutuk hodi atinji rezultado saude publiku ne’ebe diak liu tan.
