Bazea ba rezultado monitorizasaun husi Asosiasaun Direitu Umanus (HAK), deskobre katak kapasidade prizaun Becora bele akumula deit prizoneiru nain 200, maibe agora dadaun prizioneiru nain 604 mak detein iha prizaun Becora.
Diretor Ezekutivu Asosiasaun HAK, Manuel Monteiro hateten kapasidade prizaun Becora labele ona simu tan prizoneiru foun tanba agora dadaun prizoneiru nain walu (8) iha sela ida.
Nia dehan, impkatu husi kondisaun ida ne’e mak prizoneiru barak mak sofre moras lahada’et sira liu –liu moras Tubercolouse.
“Problema seluk mak prizoneiru sira ne’ebe hetan ona moras hada’et hanesan Tubercolouse hamutuk deit iha sela ida, ne’e perigu tanba fasil tebes atu hada’et moras ne’e ba sira seluk,” nia hateten, iha seminario nasional kona ba direitu prizoneirus asesu ba justisa formal iha salaun Auditorio Ministerio Justisa Kaikoli, Dili.
Alende ne’e, nia dehan kondisaun prizaun Becora mos la favorable ona ba prizioneiru sira tanba risku atu hetan moras ne’e aas tebes.
Nia fo ezemplu, kada sela ida sintina iha laran ne’ebe ho kondisaun baki ne’ebe badak tebes fo impaktu ladiak ba prizoneiru tanba prizoneiru sira toba no han mos iha fatin ne’ebe hanesan.
Portantu dadus atual tinan 2018, kona ba populasaun prizioneirus iha Timor –Leste hamutuk 719 kompostu husi 604 detein iha prizaun Becora, Gleno iha 95 no Suai iha nain 20.
Husi total prizoneirus ne’ebe iha (719), iha 76% mak hetan ona desizaun final (kondenado/a) no 24% nia statutu hanesan prizoneiru preventiva.
Entretantu, Diretor Nasional Servisu Prizional no Reinsersaun Social Ministerio Justisa, Helder Cosme Marçal Belo hateten moras ne’ebe registu aas iha prizaun mak moras Inspesaun Respiratorio Alto no moras seluk tan.
Nia dehan, governu estabelese mos klinika ida iha Prizaun Becora hodi fo atendimentu saude ba prizoneiru sira, maibe ba kazu ne’ebe presiza atendimentu intensive ou espesialista sira halo referral mai iha Ospital Nasional Guido Valadares (HNGV).
“Tratamentu Saude no sira nia direitu fundamental sira, ita nafatin asegura tanba direitu sira ne’e garantia ona iha lei,” nia hateten
Nia dehan, tuir dekretu lei numeru 14/2014 kona ba regime ezekusaun penal, iha artigu 15 hateten klaru kona ba direitu sira prizioneiru nian ne’ebe governu tenke asegura.
Nia hateten, bee ne’ebe prizoneiru sira utiliza ba sira nia nesesidade lor-loron iha kualidade, tanba bee ne’e kee ho 80 metrus ba laran no iha alimentasaun ne’ebe diak ba sira.
Iha parte seluk, Ministra Justisa Maria Angela Guterres Carascalao rekonese kondisaun ida ne’e tanba ladun diak ba prizoneiru sira, maibe ida ne’e mak kondisaun real ne’ebe iha.
Nia espera, governu foun mai bele konsidera kondisaun ida ne’e no tau orsamentu ne’ebe adekuadu hodi hadia prizaun Baucau no Becora.
“Hau espera governu foun mai bele tau matan ba ida ne’e ho didiak, nune’e prizoneiru sira mos bele hetan kondisaun ne’ebe diak atu sira labele sente no hanoin katak sira ne’e sala nain ne’ebe tenke kastigu, maibe sira nia sala hetan ona privasaun liverdade ne’ebe tenke ho dignu,” nia esperansa.
Nia dehan, Timor-Leste foin iha prizaun tolu mak funsiona, hanesan prizaun Gleno, Becora no Suai ne’ebe foun maibe seidauk bele transfere prizoneiru barak tanba guarda prizoneiru sei iha prosesu formasaun.
