Governu liu husi Ministerio Edukasaun ate ohin loron seidauk kria politika ida hodi fo atuorizasaun ba iha diretores eskola sira hodi simu hikas estudantes (feto) ne’ebe isin rua (durante eskola) atu kontinua estudu hafoin partus.
Vise Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares hateten presiza duni politika ida, maibe presiza haree mos ho kultura Timor nian ne’ebe dehan feto ne’ebe iha ona oan susar kontinua sira nia estudu.
“Los duni ita seidauk iha politika ida ne’e, la’os lakohi maibe presiza ema barak nia opiniaun, ita nafatin buka dalan,” nia hateten iha konferensia national direitu saude seksual no reprodutivu iha salaun Delta Nova, Dili.
Maske nune’e, nia dehan agora dadaun ministeriu dezenvolve hela edukasaun ekivalensia iha ensino baziku, hanesan alternative ida hodi fo oportunidade ba foinsa’e sira ne’ebe lakonsege remata sira nia estudu (isin rua sedu) bele kontinua fali.
Alende ne’e, nia hateten maske seidauk iha politika formal ida maibe iha eskola balun simu hikas aluna ne’ebe isin rua depois partus hodi kontinua nia estudu to’o remata.
Tanba iha tinan 2015, nia hateten estudantes balun tuir ezame national iha eskritorio edukasaun munispio sira.
Tuir dadus husi Ministerio Saude hatudu katak foinsa’e (feto) 99% ne’ebe hetan isin rua durante tempu estudu no la konsege fila ba eskola hodi kontinua sira nia estudu, tanba okupadu (oan) no problema sosial seluk.
Atu prevene isin rua sedu, nia dehan ministerio hamutuk ho parseirus dezenvolvementu sira servisu maka’as promove aktividade extra curricular iha eskola, atu labarik sira labele abandona aula no gosta ba escola.
Iha parte seluk Diretora Fundasaun Alola, Alzira Reis rekonese katak iha eskola publiku balun simu maibe la’os iha eskola ne’ebe uluk sira eskola ba. “ne’e la justu,” nia dehan.
Iha kazu balun, nia dehan inan aman sira mak hakarak enkoraja oan sira kaben sedu e balun mos tanba asidente, familia moe entaun la enkoraja sira nia oan atu kontinua estudu hafoin partus.
“Importante mak hasa’e konsiensia inan aman nian kona ba importansia edukasaun no impaktu isin rua sedu ba futuru oan sira nian, atu sira komprende,” nia hateten.
Em prinsipiu, nia dehan sosiedade sivil hakarak tenke iha politika ida nudar baze legal atu diretor eskola sira tantu publiku no privado simu hikas sira atu kontinua estudu hafoin partus tanba sira iha direitu.
Entretantu Ministra Saude, Maria do Ceu Sarmento hateten idade atu isin rua (feto) mak tenke 20 ba leten maibe menus husi ida ne’e, ne’e risku bo’ot ba sira nia saude no oan.
“Tuir saude, idade 20 ba leten ne’e maduru ona intermus fizikamente no psikologiamente,” nia hateten.
Nia esplika, isin rua ho idade ki’ik risku bo’ot tebes ba iha komplikasaun ne’ebe kauza ba mortalidade no saude oan nian tanba ekonomikamente la preparado.
