Governu liu husi Ministeriu Edukasaun (ME) estabelese ona sentru komunitaria permanente sia (9) iha munisipio Lautem, Baucau, Manatuto, Dili, Ermera, Bobonaro inklui Regiaun espesial Oe-Cusse,ho objetivu atu fo espasu ba komunidade alfabetu sira hala’o prosesu aprendizajen.
Diretor Nasional Ensino Rekorente, Miguel Godinho Martins, hateten problema bo’ot ne’ebe sira hasoru durante ne’e mak fatin tanba laiha fatin ne’ebe apropriadu no permanente hodi hala’o aprendizajen.
“Ministerio estabelese ona sentru komunitario hahu uluk ho sia iha munisipiu hitu, no sei aumenta iha tinan sira tuir mai tanba governu nia planu atu harii iha postu administrativu hotu,” Diretor Martins hateten, iha Dili.
Tanba ne’e, nia husu ba komunidades liu –liu sira ne’ebe la remata estudu atu partisipa ativu iha programa ida ne’e, tanba governu kria kondisoens hotu hodi fo oportunidade ba sira finaliza sira nia estudu.
Alende ne’e, nia mos rekonese rezultadu peskiza rede edukasaun Timor-Leste Coalition for Education (TLCE) ne’ebe fo sai katak 26,2% populasoens munisipiu Aileu mak seidauk hatene lee no hakerek.
“Sei iha ema balun la hatene lee no hakerek, tanba ne’e ministerio agora dadaun halo hela peskiza ida iha munisipio neen ne’ebe deklaradu atu haree atinjimentu programa ne’e,” nia dehan.
Nia hateten, deklarasaun livre ne’ebe halo iha tinan hirak liu ba bazeia deit ba estatistika relatorio ne’ebe tama husi munisipios, la’os peskiza.
Nia husu mos ba autoridade lokal sira atu apoia halo monitorizasaun no kontrolu ba programa ida ne’e, tanba ministerio mesak deit laiha kapasidade hodi to’o ba iha baze.
Programa alfabetizasaun rasik hahu implementa iha Timor –Leste iha tinan 2001, ho objetivu atu redus numeru analfabetus iha Timor –Leste.
Entretantu komunidade (partisipante) Tomas Jose Goncalves (61), apresia ho programa ida ne’e tanba fo ona oportunidade ba sira atu hadia no prepara an diak liu tan hodi partisipa iha prosesu dezenvolvimentu.
Iha nia tempu adultu, nia dehan nunka eskola tanba partisipa iha funu e ohin loron oportunu ba nia atu liberta an husi analfabetu.
“La’os atu sai ema bo’ot no kaer ukun, maibe pelu menus hatene hakerek, lee no konta,” nia hateten.
Iha parte seluk Membru Komisaun F (saude, edukasaun, kultura, veteranus e igualidade jeneru), Eladio Faculto konsidera programa ne’e diak fo oportunidade ba sira ne’ebe la konsege remata sira nia estudu iha ensino bele finaliza, maibe tenke hadia.
“Tenke iha fatin ne’ebe apropriadu no konsentradu atu ita bele hatene tuir,” nia sujere.
Tanba durante ne’e, nia dehan susar ba sira atu tun ba halo fiskalizasaun, tanba la konsentradu.
