Charge d’Affaires, United States Embassy iha Timor-Leste, Katherine Dueholm, hateten asaun terorismu laiha fronteiras no fo ameasas ba nasaun hotu iha mundu, tantu nasaun foun no nasaun ne’ebe eziste kleur ona inklui mos Timor-Leste.
Dueholm hateten, Timor-Leste nudar nasaun foun ne’ebe hamriik iha nasaun bo’ot rua nia le’et Australia no Indonezia.
“Entaun iha ameasas bo’ot bele akontese asaun terorismu, importante mak labele maten,” Dueholm hateten, iha US Embassy Office, iha Pantai Kelapa, Dili.
Nia dehan, Timor-leste nasaun ne’ebe furak no moris iha situasaun ne’ebe hakmatek no dame durante tinan hirak ne’e nia laran, maibe tenke foti espasu oinsa para mantein situasaun ida ne’e.
Kona ba oinsa mak Timor-Leste bele proteje an husi asaun terorismu, nia hateten, governu tenke fo serteza katak implementasaun lei iha fasilidades hotu ne’ebe presiza atu ajuda prevene terorista ruma, extremista ou krime organizadu ne’ebe haree katak Timor-Leste fatin ne’ebe sai targetu no fasil atu hala’o asaun terorismu.
Tanba ne’e , nia dehan, Implementasaun lei no fasilidades, presiza buat rua ne’e hodi detekta ameasas no kontra ruma karik sira hasouru.
“Presiza treinamentu barak no ami kontentente servisu hamutuk ho governu, polisia no forsa defeza Timor-Leste fo formasaun ba sira kona ba asuntu ne’e,” nia hateten.
“Ami mos hanoin importante atu haree, la’os direitamente ba ameasa, maibe mos buat seluk ne’ebe bele konvida teroristas iha laran,, hanesan abilidade atu prosesa osan. Ne’e hanesan kuak bo’ot ida ne’ebe fasil liu ba terorista sira atu hetan,” nia hateten.
Nia hatutan, asaun ne’e presiza osan no banhira laiha ona osan sira buka fatin ne’ebe fasil atu hala’o sira nia asaun, liu-liu nasuan ne’ebe laiha lei money laundri, no laiha ona direitus humanus.
“Exemplu Fatin ne’ebe mak laiha lei brankiamentu bele atrai ba grupu terorista sira hodi tama no prosesa sira nia osan. Ne hafasil sira atu halao sira nia operasaun,” nia esplika.
Kolaborasaun servisu entre US Embassy ho instituisaun Polisia no Forsa Defeza Timor-Leste besik los, no fahe ona formasaun lubuk ida, liu-liu kona ba prevene asaun terorismu no kona ba organizadu sira, tanba buat rua ne’e sempre la’o hamutuk.
Entretantu Diretor Nasional, Inspektor Xefe Polisia Luis S. Barreto, hateten Polisia Imigrasaun preparadu atu halo atuasaun ba asaun terorismu ne’ebe oras ne’e dadaun akontese hela iha nasaun Leste Sentral (Timur Tengah), sira monta ona sistema atu kontrola iha fronteiras.
“Ami iha makina atu detekta no monta ona iha fronteiras, kuandu sira tama ami hatama dokumentus iha sistema pasaporte, kuandu falsu hatudu kedas no ami halo kedas atuasaun,” Inspektor Barreto esplika.
Nia rekonese katak, sira iha koperasuan ne’ebe diak ho US Embassy iha TL, Australia no Indonezia fo formasaun ba membrus sira espesifiku kona ba atuasaun asaun terorismu.
Alende ne’e nia dehan, sira mos iha koperasaun servisu ne’ebe diak ho Interpol sira, embaixada sira atu pasa informasaun ba malu hodi antisipa situasaun sira ne’e.
Iha parte seluk Diretor Ezekutivu Fundasaun Mahein, Nelson Belo, hateten governu no sosiedade sivil presiza duni politika no estratejia ba asaun ida ne’e, tanba grupu hirak ne’e eziste ona iha Indonezia no Australia.
“Problema ne’ebe akontese iha nasaun vizinu sira, hanesan fanun ita atu prepara, labele hein to’o akontese foin hakfodak,” Diretor FM Belo hateten.
Tanba nia dehan, situasaun seguransa iha rai laran sei frazil hela, seguransa iha fronteiras, marina no aero, presiza ekipamentus atu detekta. “Hadia lina koordenasaun entre inteligensia nasional ho nasaun vizinu hodi antisipa.”
