Koordenadora Asistensia Legal ba Feto no Labarik vitima violensia domestika, Laura Afonso de Jesus, hateten kazu violensia domestika ne’ebe durante ne’e resolve diet iha justisa tradisional la fo benefisio ba vitimas, maibe fo vantajen liu ba suspeitu.
Tuir nia, iha Lei N. 7/2010 hatuur ona, katak violensia domestika ne’e krimi publiku, tanba ne’e tenke resolve liu husi justisa formal ou tribunal.
“Hau hanoin justisa tradisional laiha vantajen, la fo benefisiu ba vitimas, maibe ba fali familia no suspeitu sira, vitima nafatin sai vitima,” Koordenadora AlFeLa ne’e hateten, bainhira sai orador iha diskusaun sistema formal no tradisional iha kestaun violensia domestika, iha Hotel Timor, Dili.
Tanba ne’e nia parte konkorda liu bainhira vitimas lori ou julga sira nia kazu iha tribunal, maske prosesu kleur, nune’e bele eduka suspeitu sira atu labele halo tan violensia hasouru feto.
Nia rekonese mos, katak vitimas barak mak lakohi keixa ba tribunal tanba fator dependensia ekonomia ba mane sei maka’as.
Entretantu Vise Prezidente Grupo Feto Parlamentar (GMPTL), Deputada Albina Marcal, ne’ebe sai mos orador iha diskusaun ne’e, hateten vitima barak mak deside resolve sira nia kazu liu husi justisa tradisional, tanba fasil liu.
“Iha justisa formal ne’e kleur no dalaruma pendent tiha sira nia kazu,” nia dehan.
Maske nune’e, nia nafatin enkoraja vitimas violensia domestika sira, atu lori sira nia keixa ba iha tribunal, nune’e suspeitu sira bele hetan kastigu tuir hahalok ne’ebe sira halo hasouru feto.
“Ba feto maluk sira ne’ebe sai vitima ; keta moe atu hato’o imi nia keixa ba tribunal, tanba iha ema barak mak sei apoiu imi, la’o ba oin hodi hetan justisa ne’ebe justu ba imi nia kazu,” Deputada Marcal enkoraja.
Aliened ne’e nia mos apresia tebes ba servisu organizasaun Ba Futuru ne’ebe organiza ona diskusaun kona ba sistema tradisional no tribunal, hodi hasa’e ema hotu nia konsiensia no konesementu kona ba vantajen no desvantajen husi sistema rua ne’e.
Enkuantu Diretora Ba Futuru, Juliana Oliveira Marcal, hateten diskusaun publiku ida ne’e atu halibur ideas no komentarius husi entidades hotu kona ba vantajen no desvantajen husi sistema rua ne’ebe la’o hela iha rai laran.
Tanba ne’e nia dehan, diskusaun ne’e importante tebes hodi loke komunidades nia hanoin no bele deside bainhira hasouru violensia iha uma laran.
“Timor –Leste kriminaliza ona aktu violensia iha uma laran ne’e krimi publiku,” nia hateten.
Maske nune’e, nia dehan, desizaun iha ema ida-idak nia liman, hili justisa tradisional ou formal.
“Ita la’os atu taka dalan ba sistema informal ne’ebe la’o ona durante ne’e, maibe oinsa mak systema rua ne’e la’o hotu no fo benefisiu ba vitimas,” Diretora Ba Futuru ne’e hateten.
Nia hatutan, rezultado husi diskusaun ne’e sira sei intrega ba iha instituisaun governu kompetente, atu implementa liu husi rekomendasaun politika ne’ebe organizasaun sei hato’o ba governu no husu mos atu konsidera rekomendasaun sira ne’e.
