Vise Primeiru Ministru, Fernando Lasama de Araujo, hateten Timor-Leste labele kopia demais konseitu husi nasaun seluk kona ba aplika konseitu pre-deskonsentrasaun iha rai laran.
Vise Lasama hato’o kestaun ne’e hodi hatan ba kritikas husi sosiedade sivil balun kona ba konseitu ne’e, tanba tuir sira konseitu ne’e seidauk eziste iha mundu.
“Ita labele kopia demais husi ema seluk ninian, ita mos bele hasai konseitu foun ida bazeia ba realidade ne’ebe mak povu Timor-Leste hasoru,” Vise PM Lasama dehan, iha konferensia nasional kona ba pre-deskonsentrasaun, iha Hotel Timor, Dili.
Nia dehan, konseitu ida ne’e Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao mak hasai, tanba ne’e husu ba ema hotu atu halo tuir.
“Konferensia ida ne’e importante tebes atu halibur hanoin matenek sira nian, parte hotu-hotu nian rai hamutuk para balun ita uja direitamente no balun ita bele aproveita hanesan referensia atu implementa planu governu ninian,”Vise Lasama hateten.
Nia dehan, atu hakbesik ukun ba povu, tenke administrasaun ida ne’ebe mak ke efisiente no efikasia.
“Obrigasaun ita nian mos atu hahu desde inisiu kedan, tenke tetu ninia kustu ba administrasaun ne’e para to’o ikus ita labele mosu problema,”nia informa.
Entretantu Ministru Administrasaun Estatal, Jorge da Conceicao Teme, esplika konseitu pre-deskonsentrasaun no desentralizasaun diferente, no konseitu ne’ebe mak atu implementa mak pre-deskonsentrasaun administrativa.
“Ita foin pre-depois mak ita tama ba iha deskonsentrasaun administrative, depois ita tama ba iha desentralizasaun administrative no ikus liu mak desentralizasaun fiscal,” Ministru Teme esplika.
Nia dehan, programa pre-deskonsentrasaun ne’e sei implementa iha distritu tolu ne’ebe mak integradu ona .
“Ami seidauk halo avaliasaun, maibe ita haree katak wainhira ami hahu programa nasional dezenvolvementu suku ami fo prioridade mak distritu sira ne’ebe mak besik iha kapital Dili,” nia dehan.
Distritu hirak ne’e mak hanesan distritu Manatuto,Aileu no Liquisa, oinsa mak bele hakbi’it ba governu atu halo monitorizasaun no supervizaun.
“Ne’e la’os desizaun, maibe previzaun kuandu sira ne’e priense duni kriteriu minimu ita hahu duni distritu sira ne’ebe mak besik liu ita,” Ministru Teme dehan.
Maibe antes ne’e nia dehan, presiza kapsita rekursu humanus, kapasidade finanseira, kapasidade administrativa no mos potensia ne’ebe mak distritu ne’e iha.
Programa pre-deskonsentrasaun ne’e tuir planu sei implementa iha tinan oin (2014).
Iha fatin hanesan Administrador Distritu Dili, Gaspar Soares dehan administrasaun distritu Dili preparadu, atu simu pre-deskonsentrasaun tanba rekursu naturais no rekursu umanus preparadu tiha ona.
“Ami hein hela saida deit mak atu deskonsentra mai iha distritu,” nia dehan.
Nia hateten, potensia ne’ebe mak distritu Dili iha mak turismu no kultura,peska no potensia sira seluk.
“Hau hanoin potensia sira ne’e sufisiente para aban bainrua Distritu Dili bele benefisia nia an rasik,”Soare hato’o.
Iha parte seluk distritu Dili mos oras ne’e dadauk hala’o hela kapasitasaun ba nia funsionariu sira iha area oi-oin atu simu pre-deskonsentrasaun ne’e.
