Organizasaun Lalenok Ba Ema Hotu lamentavel ho attitude Agensia Dezenvolvementu Nasional (AND) ne’ebe sobu projetu iha fatin-fatin, ne’e viola ona lei artigu 11/2011.
Diretor Ezekutivu Lalenok Ba Ema Hotu (LABEH), Julio Gil da Silva, hateten lolos ADN sertifika deit ba projetu ne’ebe iha ona, la’os sombu fali.
“Iha sira nia dekretu lei ne’e, dehan ADN iha kompetensia atu halo cek ba iha fatin projetu ne’e, kompania ne’ebe manan projetu ne’e lori duni sira nia makina mai iha fatin projetu ne’e ga la’e, no sertifika projetu ne’ebe iha ona,” Diretor da Silva kritika, iha Kampung Baru, Comoro, Dili.
Nia hato’o lamentasoens ne’e, bainhira AND sobu fali ponte Comoro I inklui sobu projetu laiha kualidade iha fatin-fatin, tanba lei la fo kompetensia ba sira atu sobu projetu.
Nia dehan, kompetensia seluk ADN nian ida tan, mak kuandu kompania ida halo projetu la tuir kontratu ne’ebe mak iha, ADN iha kompetensia tomak atu hapara.
“Kompetensia seluk tan, mak tenke cek projetu ne’e bele promosaun ba iha emprezariu lokal ga la’e, signifika fo servisu ba Timor oan hotu ga la’e, keta projetu ne’e bolu hotu ema husi liur mak mai,kuandu Timor oan la iha hapara,”nia dehan.
Nia mos hatutan, kompania ida kuandu atu hetan projetu, tenke iha osan rasik, molok governu entrega projetu ba sira, kuandu laiha ADN iha kompetensia atu hapara.
“Ne’e mak sira nia servisu, maibe kuandu hakarak sobu, tenke halo rekomendasaun ba iha tribunal, keixa kompania ne’e, depois tribunal fo dokumentu legal ba sira mak foin sobu,” Gil da Silva esplika.
Entretantu membru Komisaun E (infra-estrutura,transporte no komunikasaun), Deputadu Manuel Castro, dehan iha lei hateten katak ADN nia kompetensia mak verifika,superviziona no mos sertifika.
“La’os atu sobu projetu,” Deputadu Castro dehan.
Kona ba atu hare kualidade projetu, nia dehan, ne’e kompetensia Ministeriu Obras Publiku (MOP) nian.
“Sira ne’e mai atu sertifika deit dezenhu ho BOQ, tanba BOQ ne’ebe mak halo, barak laiha sertifikasaun,” Deputadu Castro hateten.
Maie nia dehan, AND sobu projetu laiha kualidade, tanba Primeiru Ministru mak haruka.
“Hau hare’e durante ne’e sira halo deit ba kompania ki’ik sira, maibe kompania bo’ot sira la halo,”nia dehan.
Nia fo ezemplu, hanesan kompania Estrada Bo’ot ne’ebe kaer projetu taka Estrada kuak diresaun Dili-Baucau alkatraun mihis liu, mas AND la sobu.
“Alkatraun tuan ne’e ninia mahar sinku metrus, agora sira ba taka fali ba ne’e as liu fali alkatraun tuan ne’e,” nia dehan.
Tanba ne’e tuir nia, failansu sira ne’e mosu, tanba AND halo supervizaun la masimu.
Iha parte seluk Deputadu Paulino Monteiro, hateten lolos ADN verifika ba projetu ne’ebe mak kualidade no la kualidade, tenke kontrolu hahu husi nia prosesu to’o remata.
“Halo kontrolu ida desde tau nia fundasaun to’o remata, AND tenke verifika tu-tuir,agora ema lakon tiha semente no fatuk barak to’o remata, mak ita ba baku deit rahun, ne’e hau mos la konkorda,” membru Komisaun E ne’e dehan.
Tanba ne’e nia dehan, failansu hirak ne’e mosu tanba sistema kontrolu mak ladun diak, “ linha koordenasaun mak la’o ladun diak, tanba ne’e buat hotu mosu hanesan,” nia dehan.
Tuir nia, atu garante projetu ho kualidade diak, MOP, Sekretariu Estadu Politika Formasaun Profesional no Empregu (SEPFOPE), Administrador Distritus,Administrador Sub-distritu inklui Xefe Sukus no Xefe aldeas tenke linha kordenasaun ne’ede diak.
