Pasiente Joana Maria Dulce Vitor, konsidera Ministeriu Saude halo diskriminasaun ba pasiente sira ne’ebe atu ba halo tratamentu iha rai liur, tanba uja sistema familiarismu no pozisaun duke hare ema nia moras.
Nia hato’o lia hirak ne’e bainhira pesoal saude balun no Vise Ministra Saude, Natalia de Araújo kansela ninia viajen atu halo tratamentu ba nia moras mioma (tumor uterus), iha Bali, Indonezia.
Tanba ne’e, nia la satisfas ho desizaun sira ne’ebe vice ministra foti atu haruka fali ba halo cek up dala ida tan iha ospital nasional tanba nia iha ona karta rujukan no abstrak husi junta medikus atu ba halo tratamentu iha rai liur no vice ministra, Maria do Ceu rasik dehan tenke halo operasaun iha rai liur tanba iha ne’e laiha fasilidade atu detekta moras ne’ebe nia sofre tubor ganas ka lae, antes halo operasaun.
“Ita la fo kulpa ba governu, politika diak maibe implementador sira ne’ebe tur iha ne’eba tenke implementa ho diak, labele tur iha ne’eba hare fali sira nia familia no sira ne’ebe moras grave ona mak ba, tanba realidade iha inan feto balun sae aviaun mate iha dalan,” Komisaria Comisaun Nasional ba Eleisaun ne’e preokupa, iha Ospital Nasional Guido Valadares (HNGV), Dili.
Nia sente desizaun ne’e la justu ba nia, tanba nia prepara dokumentus hotu tuir prosesu ne’ebe iha durante fulan ida resin maibe ikus mai kansela ho rajaun bele halo operasaun iha ne’e no ema seluk ne’ebe ho pasaporte estrangeirus bele hetan oportunidade atu ba halo tratamentu iha liur tanba familia husi vice ministra saude.
Nia, sei la tenta tan no deside lakohi atu halo operasaun iha HNGV, maibe sei buka dalan seluk hodi bele halo operasaun iha liur.
“Hau la’os la fo fiar ba medikus sira ne’ebe iha ospital nasional, maibe trauma ho lia fuan Vise Ministra Saude, Maria do Ceo, dehan operasaun ne’ebe hala’o ba hau ne’e operasaun bo’ot, bele halo iha ne’e maibe fasilidades atu detekta mak laiha,” Vitor katak.
Vitor konta, katak nia tama HNGV iha fulan Marsu 2013 durante loron 10 nia laran halo tratamentu iha ospital, ikus mai medikus sira detekta sofre moras mioma (tumor uterus) no presiza halo operasaun.
Relasiona ho buat ne’ebe nia hasoru durante prosesa dokumentu transferensia moras nia rekuinese difisil no susar ba ema sira ne’ebe lao ain no la hatene le no hakerek tanba prosesu ne’ebe iha birokrasia liu.
Iha parte seluk, Diretor Nasional Apoiu Servisu Hospitalar e Encaminhamentu Ministeriu Saude, Horacio Sarmento da Costa, hateten durante ne’e sira la halo diskriminasaun ba pasiente sira tanba pasiente ne’ebe atu halo transferensia tenke hetan karta rujukan husi junta medikus katak moras ne’ebe sofre la bele halo iha ne’e.
“Ita lahare ba ema ida nia atu funsionario iha osan barak kuandu nia moras depois hetan tratamentu iha HNGV hare katak ital abele halo iha ne’e no presiza rujuk ita lahare ba iha moris nudar sidadaun Timor iha direitu atu hetan,” dehan Diretor Horacio.
Hatan ba kestaun fo oportunidade ba ema estrangeirus, Diretor da Costa, hateten durante ne’e sira seidauk halo transferensia ba ema estrangeiru sira, maibe foin dadauk ne’e iha kazu ida haruka pasiente Welfried Adolfus Seran ba iha Ospital Husada Utama Surabaya, ne’e sira hetan deklarasaun husi Ministerio Justisa hodi halo pedidu ba iha ministeiru hetan aprovasaun tanba pasiente ne’e hela iha Timor durante tinan 35 no nia oan oras ne’e dadaun mediku iha Railaku.
Nia la kohi atu fo komentario ba kestaun ne’e tanba kompetensia ministru nian atu klarifika maibe nia informa katak antes ne’e sira mos identifika ona pasiente ne’e kaer pasaporte estrangeirus entau ministerio saude rasik hasai pedidu ba iha ministerio justisa hodi hetan deklarasaun ba diresaun ambulansia hodi prosesa enkamina ba iha ministru hodi hetan aprovasaun maibe iha momentu ne’eba vice ministra, Maria do Ceu mak interino entau aprova pedidu ne’e hodi halo tratamentu iha liur.
“Asuntu ida ne’e ita bo’ot sira bele ba klarifika iha Ministru atu hetan klarifikasaun,” Diretor da Costa katak.
