Medikus esntranjeirus sira ne’ebe hala’o knar iha Timor-Leste sujere ba Ministeriu Saude atu define klaru lingua ba atendimentu saude ba pasiente sira iha ospital sira,nune’e medikus hotu uja lingua ne’ebe determina ona husi governu.
Amita Pradhan Thopa, Espesialista Obstetrecian Gynocologist ne’ebe durante ne’e hala’o knar iha Ospital Nasional Guido Valadares (HNGV) rekonese katak durante ne’e mediku sira uja ida-idak nia lian hodi fo atendimentu ba pasiente sira.
“Hau hanoin katak governu tenke fo orientasaun klaru oinsa ema estranjeiru sira servisu iha Timor tanba problema ne’ebe akontese iha ospital ne’e mak lingua,” dehan Doutora Mitha Pradhan Thopa, (03/04), bainhira simu vizita Primeira Dama, Isabel Fereira, iha HNGV Bidau, Dili.
Nia dehan, Timor-Leste nudar nasaun foin dezenvolve an, iha medikus husi nasaun ket-ketak barak mak hala’o knar iha Timor, e sira nia prezensa atu transforma matenek ne’ebe sira iha ba medikus Timor oan.
Tanba ne’e Doutora ne’e tenik, presiza duni define lingua saude nian ida no nudar medikus estranjeiru iha obrigasaun atu adapta lian ne’ebe Timor –Leste uza hodi garantia kualidade atendimentu.
“Se bainhira medikus sira ida-idak uja sira nia lian hodi halo konsulta no fo reseitas bele diferente tanba la komprende malu,” tenik Doutora Mita.
Hanesan akontese iha HNGV durante ne’e katak, medikus estranjeirus ida-idak mai hakerek ho sira nia lian hanesan Ingles, Cina, Cuba no lian Indonezia, “hau fiar medikus sira iha ne’e barak mak la komprende lingua sira ne’e, so bahasa deit,” katak Doutora husi nasaun Nepal ne’e.
Iha parte seluk, Diretor Jeral HNGV, Domingos Soares rekonese katak problema ne’e akontese duni ba pasiente no medikus sira balun tanba ne’e sira hamutuk ho MS elabora ona Standar Operasional Prosedur (SOP) hodi define lingua ne’ebe ema hotu sei refere hanesaan lingua official saude nian.
Ba medikus estranjeirus, nia dehan sira iha obrigasaun atu adapta nune’e iha liafuan ida deit no diagnose mos ida deit.
Lingua ne’ebe durante ne’e uja iha HNGV lingua Ingles, Spanyol, Portugues, Cina, Bahasa Indonezia no lian Tetun, maibe pasiente sira inklui mos medikus Timor oan balun la komprende lingua sira ne’e entau diagnose mos bele diferente.
“Agora dadaun ami esforsu atu adapta tanba dokumentus ida ne’e tenke elabora maibe iha ona 55 pursentu e espera katak 2013 nia rohan buat sira ne’e klaru hotu ona,” dehan DJ Soares.
Entretantu Primeira Dama, Isabel Ferreira ne’ebe hala’o enkontru ho Pesoal Saude sira iha HNGV husu ba Ministeiru Saude atu fo konsideransaun tanba ho lingua ida deit no reseitas ida deit pasiente sira komprende hodi bele kura sira nia moras.
“Hau hanoin governu tenke iha ona desizaun ida no fo orientasaun ida klaru kona ba ospital tanba medikus husi pais bar-barak lingua saida mak uza hodi atende pasiente sira atu nune’e iha ospital iha lingua ida deit hodi orienta pesoal saude sira liu –liu estranjeiru,” dehan Primeira Dama Ferreira.
Nia dehan, problema lingua la’os deit Pesoal Saude sira mak hasoru maibe iha parte judicial nian mos sai problema bo’ot tanba juis sira balun ladun komprende lian Portugues entau halo intrepretasaun mos la tuir saida mak hakerek iha lei, e pior liu povu sira.
