Sekretaria Estadu Promosaun Igualidade (SEPI), Idelta Maria Rodrigues katak konsultasaun ne’e importante tebes hodi rekolha ideias, opiniaun husi kada ministerial no sosiedade sivil sira kona ba progressu ne’ebe estadu halo ba dezenvolvimentu feto iha setor hotu.
Tuir nia, atu prepara relatoriu ne’ebe diak, ne’e la fasil tanba ne’e konsultasaun importante atu elabora kestinario ne’ebe distribui ona ba kada ministerio no rona ideias ruma tan husi parte hotu atu haforsa relatoriu Konvensaun Halakon Formas Diskriminasaun Hotu hasoru feto (CEDAW) ne’ebe sei aprejenta iha tinan 2014.
“Hau hanoin katak relatorio ne’e espesifiku duni tanba ne’e mak partisipasaun husi lina ministerial ne’e importante tebes tanba la’os SEPI mak ba hatan perguntas sira ne’e maibe kada ministerio mak sei ba hatan,” dehan SE Idelta Maria Rodrigues, foin lalais, iha Salaun Delta Nova, Dili.
Nia informa, relatoriu ne’e sei kobre area hotu kona ba dezenvolvementu feto hanesan area saude, edukasaun, violensia hasoru feto, asesu justisa, empregu, estereotipu no pratika kultura, hakbi’it ekonomia, partisipasaun iha vida politika, trafiku humanu no esplorasaun ba protituisaun, igualidade no laiha diskriminasaun.
Nia hatutan, rekomendasaun husi relatorio inisiu ne’ebe komite CEDAW fo ba estadu Timor-Leste iha tinan 2009 konsege responde ona ba asuntu balun hanesan aprovasaun Lei Violensia Domestika, planu asaun nasional violensia bazeia ba jeneru, inklui hadia kouta partisipasaun feto iha Parlamentu Nasional.
Enkuantu nia dehan, setor ne’ebe presiza fo atensaun liu mak setor saúde no edukasaun hanesan mortalidade inan ho oan, labarik feto barak mak sai eskola tanba professores sira halo violensia fizika hasoru sira nune’e mos hetan abuzu violensia iha dalan ba eskola inklui mos asesu justisa no feto barak seidauk brani foti dezisaun ba sira nia moris no seluk tan.
Iha fatin hanesan Laura Pina, nudar Diretora Organizasaun Patria ne’ebe durante ne’e halo monitorizasaun ba implementasaun rekomendasaun husi komite CEDAW ba estadu Timor-Leste rekonese katak iha ona progresu ne’ebe diak ba dezenvolvementu feto maibe iha parte balun presiza fo atensaun urgent.
Tanba tuir nia, sei iha diskriminasaun no violensia hasoru feto sei as nafatin.
“Ami hein katak ita nia governu liu husi SEPI bele relata sobre realidade ne’ebe feto sira hasoru iha sira nia moris lor-loron liu –liu area saúde, edukasaun, ekonomia, seguransa no seluk tan,” dehan Diretora Pina.
Nudar sosiedade sivil liu husi Rede Feto, nia afirma sira mos hahu konvoka reuniaun ho organizasaun feto hotu, atu prepara relatorio sombra CEDAW nian ne’ebe sei relata mos progresu no dezafiu ne’ebe governu infrenta hodi implementa rekomendasaun sira ne’e.
Nia mos husu ba SEPI, tenke tau mos prioridade hodi harii uma mahon ba feto no labarik vulneravel sira iha 13 distritus, hametin rekursu humanu iha setor judisial no haforsa programa sosializasaun tanba kestaun sira ne’e mensiona hotu iha rekomendasaun CEDAW tinan 2009.
