
Prezidente Fundasaun Klínika Bairru-Pité (FCBL), Inácio dos Santos, hateten katak dadus ne’ebé klínika rejista, iha períodu fulan Janeiru to’o Marsu 2026, hetan kazu moras fuan hamutuk 20, ne’ebé maioria mak relasiona ho hipertensaun króniku.
“Inan-aman sira-ne’ebé hetan hipertensaun króniku presiza hemu ai-moruk loroloron no la bele para, tanba bele fó impaktu sériu ba fuan. To’o agora, klínika iha nafatin ai-moruk sufisiente atu atende pasiente sira,” Inácio dos Santos hateten ba jornalista sira iha klínika Bairru-Pité, Dili.
Nia dehan hipertensaun kontinua sai nu’udar kauza prinsipál ba moras fuan ne’ebé deteta iha Klínika Bairru-Pité durante trimestre dahuluk tinan 2026, husi fulan Janeiru to’o Marsu, tanba ne’e pasiente sira-ne’e kontinua halo tratamentu ativu no tenke konsumu ai-moruk loroloron tuir orientasaun médiku.
“Konsumu ai-han ne’ebé la saudavel no la halo atividade fiziku bele lori ba akumulasaun mina iha isin, ne’ebé ikus mai halo arteria sai kmaan no intupidu, no kondisaun ne’e bele hamosu atake fuan,” nia hateten tan.
Nia esplika katak hipertensaun la’ós de’it moras ida mesak, maibé bele sai pontu hahú ba komplikasaun seluk hanesan moras fuan, stroke no problema iha arteria. Asaun mak muda estilu moris ne’ebé la saudavel, inklui hamenus konsumu ai-han ho mina no midar barak, aumenta atividade fiziku, no aumenta kontrolu saúde regular.
Inácio akresenta katak husi dadus ne’ebé iha, maioria pasiente sira-ne’ebé afeta mak mane ho idade 40 ba leten, ne’ebé konsidera hanesan grupu ho risku aas, tanba ne’e, nia husu komunidade atu halo kontrolu saúde regularmente, liu-liu ba sira-ne’ebé tama ona iha idade risku.
Nia akresenta, aleinde tratamentu médiku, Klínika Bairru-Pité mós fornese edukasaun saúde liuhusi ekipa nutrisionista, hodi orienta pasiente sira kona-ba dieta saudável no importánsia atividade fiziku. Programa ida-ne’e atu ajuda pasiente sira muda sira-nia estilu moris hodi prevene komplikasaun liu tan.
Iha tempu hanesan, pasiente ho naran Almirando do Rosario, ne’ebé daudaun halo tratamentu iha klínika refere katak nia hetan benefísiu husi atendimentu no orientasaun ne’ebé fó husi médiku sira.“Ha’u hetan moras hipertensaun ona tempu naruk, maibé depois ha’u halo tratamentu iha ne’e no tuir orientasaun médiku, ha’u senti di’ak liutan. Ha’u agora hatene ona oinsá atu kontrola hahan no halo atividade fiziku,” pasiente Almirando dehan.







