Feto nia papel importante duni, alende sai inan ba oan sira no sai fen ka parseiru ba la’en, feto mos bele involve iha kualker organizasaun,hanesan partidu politiku, sosiedade sivil sai membru governu no parlamentu inklui involve iha vida bisnis nian.
Mundu bisnis mak mundu osan nian, karik feto maluk balun duvida bainhira hala’o bisnis ruma, tanba tauk karik bisnis ne’ebe nia hala’o sei la ba oin, sira iha duvidas oi-oin maibe hanoin ida ne’e la’os ba Deolinda Cunha, Diretora Diak Printing Business, Land Mark Fatu-hada,Dili.
Tuir inan husi oan nain tolu ne’e, laiha buat ida imposivel bainhira iha duni hakarak atu hala’o buat foun ruma iha ita nia moris,maske antes ne’e laiha konesementu kona-ba area foun ne’e. Maibe ho esperansa no barani atu hasoru dezafiu, saida deit mak ita hala’o sei hetan rezultadu diak.
“Hau uluk servisu hanesan funsiunariu publiku iha instituisaun governu nian, servisu NGO sira, servisu iha ajensia internasional sira e ikus mai hau deside atu para hotu iha servisu hirak ne’e e hili fali sai bisnis women deit, e agora realize duni,”konta Deolinda ho hamnasa bainhira dada lia ho TDW, semana kotuk iha nia knar fatin Land Mark, Fatu-hada,Dili.
Deolinda ne’ebe original husi distritu Ermera ne’e konta, ideas loke bisnis Printing T-shirt ne’e rasik mai husi nia, iha momentu ne’e mala’e Canadianu ida mak hahu uluk bisnis ne’e iha 2010, maibe bisnis ida ne’e labele ba oin tanba hetan impedementu husi governu, liu-liu Ministeriu Komersiu e Industria partikularmente diresaun negosiu nian ne’ebe la fo lisensa atu loke negosiu Printing T-shirt, entaun nia fa’an tiha no fila-fali ba Canada.
Hafoin ida ne’e, Deolinda ho barani kontinua bisnis ne’e ho modal $25.000 (osan privadu) no hahu ho ema na’in 4 hodi ajuda nia servisu.
“Agora hau iha staf na’in 7, kompostu husi mane na’in tolu no feto na’in 4, sira na’in hitu ne’e ida servisu iha printing nian, ida iha custumer service, ida iha administrasaun, ida iha preparasaun screen, konta stok, ida fa’an iha aero portu,”esplika Deolinda ne’ebe pernah hela iha Australia ne’e.
Material ka stok ba T-shirt inklui makina printing rasik drop husi Sidney-Australia no Guanzou-Xina tanba iha kualidade diak kompara ho nasaun sira seluk.
“Hau hakarak duni sosa iha Indonezia tanba besik liu no selu taxa la karun e hau rasik ba tiha iha ne’eba, maibe sira nia hena ne’e mak ladun iha kualidade, entaun hau ba sosa deit iha Sidney no Xina tanba iha kualidade e’ebe diak,e mos tanba hau iha prinsipiu katak kualidade ne’e importante no numeru um,”nia koalia ho seriu.
Koalia kona-ba rendementu ne’ebe hetan husi bisnis ida ne’e, tuir eis staf konselling husi Caritas Australia ne’e katak normal, “la tun liu no la sa’e liu katak fulan ida bele hetan $2.000,00 to’o 3.000,00, ne’e la tun,” nia dehan.
Tuir nia,kada kamizola ida fa’an ho folin 12 dolar, folin minimu liu mak $10,00. “ami fa’an ho folin hanesan ne’e tanba tuir kualidade,”.
Durante ne’e, barak liu sira simu orders husi NGO sira, inklui farda military nian hanesan farda military sira husi Australia,Nova Zelandia, NGO sira hanesan Fundasaun Asia, Asosiasaun Advogadu Timor-leste, Ensul no seluk tan.
“Iha mos husi individual, maibe ami nia rendementu barak liu tama husi orders,tanba sira selu tuir orders nian, e kada orders ami halo printing han tempu loron 2 ka 3 nia laran hotu,” esplika Deolinda ho hamnasa.
Tuir Deolinda, atu sai ema ne’ebe susesu iha kualker bisnis,liu-liu ba feto maluk sira, tenke brani foti desizaun, hatene halo planu, hatene observa situasaun, iha manajementu ne’ebe diak. “normalmente iha bisnis dalaruma ita manan e dalaruma mos ita lakon, maibe importante mak labele lakon esperansa no brani hasoru saida deit,karik nafatin laiha mudansa, ita presiza muda sistema,”nia dehan.
“Tanba dalabarak ita hare, ita nia feto maluk sira bainhira sira lakon ona, sira lakohi ona no hakarak para, ne’e sala, tanba liu husi ida ne’e ita bele iha esperiensia no oinsa bele hakat ba oin, ita tenke hatudu katak ita feto mos bele, ita iha kapasidade hanesan mos ho mane sira,”nia fo lia menon.







