
Reprezentante komunidade husi Postu-Administrativu Metinaro, Município Díli, Maria da Silva dehan, iha esforsu governu nian atu harii ekonomia verde ida ne’ebé sustentável, maibe tenki uluk diversifika ekonomia liuhusi setór floresta.
“Ba ami, ai-laran ne’e ami-nia beiala sira, ami moris husi nia, maibé ami mós proteje, labele koalia deit kona-ba negosiu, maibé respeita mos identidade no direitu komunidade rai nain sira nian,” komunidade Silva hateten.
Nia dehan, governu loloos foka ba aspetu tékniku no ekonómiku, maibé fó atensaun mós ba valór kulturál no espirituál ne’ebé inerente ba ai-laran sira.
Sekretáriu ba Sekretariadu Estadu Floresta (SEP), Fernandino Vieira hateten, papél setór floresta importante iha ekonomia nasionál no dezenvolve estratéjia kolaborativu sira ba jestaun floresta ne’ebé produtivu, ekuitativu, no sustentável no hasae konsiénsia públiku.
“Iha tinan barak nia laran, ita-nia nasaun depende makaas ba reseita mina no gas. Maibé bainhira ita haree ba futuru ne’ebé sustentavel no inkluzivu liu, ita tenki diversifika ita-nia ekonomia no esplora potensia husi setór sira ne’ebé metin iha ita-nia rai, ita-nia povu, no ita-nia kultura.
Floresta sai hanesan setor ida husi setór oi-oin ne’ebé potensia hodi kontribui ekonomia ba Timor-Leste iha futuru,” dehan, SEP Vieira, iha atividade konferénsia nasionál foin lalais kona-ba Diversifikasaun Ekonómika liuhusi Setór Floresta, iha CCD, Caicoli, Díli.
“Floresta la’ós de’it kona-ba ai-laran, maibé sai hanesan uma ba moris no fonte subsisténsia ba família. Se jere ho di’ak, floresta sei sai forsa ekonómika foun ba nasaun ida-ne’e no floresta sai sentral ba meiu subsisténsia, konservasaun biodiversidade, regula be’e-matan sira, klimátika, no dezenvolvimentu ekonémiku verde potensial,” nia esplika.
Nia afirma, floresta hetan ona prioridade hanesan parte ida husi estratéjia nasionál atu promove inkluzaun sosiál, kresimentu ekonómiku, no konservasaun, liuhusi jestaun sustentavel ba ai-laran sira.
“Ita iha plantasaun industrial sira ho ai-horis ho valór ekonómiku hanesan ai-kameli, ai-teka, ai-na‘a, ai saria, ai mahoni, nsst, maibé ita seidauk aproveita ho diak. Produtu naun-madeira sira hanesan bani-been, kutu-lak, rotan, bambu, nomós turismo natural iha área nasional ne’ebé seidauk dezenvolve hodi oferese oportunidade atu hamosu rendimentu ba komunidade rural sira,” nia esplika.
Iha fatin hanesan, Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór Asuntu Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária, Mariano Assanami Sabino hateten, floresta importante tebes ba ema-nia moris, tanba iha tempu rezisténsia, ai-laran sai subar-fatin ba luta-na’in sira.“Setor Floresta sai hanesan esperansa ba moris illa nian, tanba antes ne’e gerileiru sira halo funu hetan protesaun husi ai-laran tuan sira, agora ba oin tenke hamatak liutan fatin sira ne’ebé hetan ona estragus atu nune’e bele fó esperansa moris ba ema, balada no asegura fatin hotu husi inundasaun,” nia alerta.





